Một tiết học “gánh” quá nhiều mục tiêu, có thầy cô biến giáo án thành "bách hóa tổng hợp"

21/11/2026 07:21
Cao Nguyên
Theo dõi trên Google News
0:00 / 0:00
0:00

GDVN - Việc tích hợp khung năng lực số và giáo dục AI vào giáo án cần được thực hiện linh hoạt, phù hợp với mục tiêu và đặc thù của từng môn học.

Năm học 2026-2027, giáo viên bậc phổ thông được yêu cầu chú trọng nhiều hơn đến việc phát triển năng lực số và giáo dục AI cho học sinh qua các môn học, hoạt động giáo dục.

Chủ trương này là cần thiết, nhưng trong quá trình triển khai, không ít giáo viên băn khoăn trước áp lực phải tích hợp các mã năng lực vào giáo án sao cho vừa đúng định hướng, vừa đáp ứng yêu cầu hồ sơ.

Trong phạm vi bài viết này, người viết là giáo viên xin chia sẻ đôi điều từ những trăn trở của đồng nghiệp khi đứng trước nguy cơ một tiết học phải “gánh” quá nhiều mục tiêu, khiến giáo án đôi khi giống như một nồi lẩu thập cẩm, bách hóa tổng hợp mà xa rời mục tiêu cốt lõi.

4b823b64-d0a2-45c0-844e-96475fb06cce.png
Ảnh minh hoạ được tạo bởi AI

Khi giáo án trở thành nơi tập hợp các mã năng lực

Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT quy định Khung năng lực số cho người học đã tạo cơ sở cho việc phát triển năng lực số của người học.

Tuy nhiên, điều khiến giáo viên băn khoăn không nằm ở sự cần thiết của các yêu cầu mới mà ở cách chuyển hóa chúng thành hoạt động dạy học cụ thể. Khi xây dựng giáo án, giáo viên phải xác định yêu cầu cần đạt, lựa chọn phương pháp, thiết kế hoạt động, chuẩn bị học liệu và dự kiến cách đánh giá học sinh.

Hiện nay, bên cạnh những yêu cầu vốn có, giáo viên còn phải cân nhắc các thành phần năng lực số, năng lực AI có thể tích hợp. Nếu không có sự hướng dẫn linh hoạt, việc này rất dễ biến thành một công việc mang tính đối phó.

Một bài học có thể được gắn nhiều mã năng lực, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc học sinh đã hình thành được những năng lực tương ứng.

Giáo án có thể trình bày rất đầy đủ các mục tiêu về tìm kiếm thông tin, giao tiếp số, sáng tạo nội dung, tư duy lấy con người làm trung tâm hay đạo đức AI. Thế nhưng, nếu trong suốt tiết học, học sinh chỉ nghe giáo viên giảng, xem một vài hình ảnh trình chiếu và ghi chép thì những mục tiêu ấy vẫn chủ yếu tồn tại trên giấy.

Người viết cho rằng cần phân biệt rõ giữa yêu cầu định hướng và yêu cầu phải thực hiện trong từng bài học. Khung năng lực giúp giáo viên hình dung những năng lực cần hình thành cho học sinh trong một quá trình giáo dục. Khung năng lực không phải là danh sách tiêu chí buộc mỗi giáo viên phải đưa đầy đủ vào mọi kế hoạch bài dạy.

Nếu hiểu theo hướng thứ hai, chúng ta rất dễ rơi vào tình trạng bài nào cũng có năng lực số, bài nào cũng có AI, hoạt động nào cũng cố gắng tìm một mã để gắn vào.

Khi ấy, giáo án không còn tập trung vào việc học sinh cần học gì, làm được gì mà trở thành nơi tập hợp nhiều yêu cầu khác nhau. Nói vui, bài học nào cũng có đủ “món”, nhưng chưa chắc món nào được chế biến đến nơi đến chốn.

Không phải cứ sử dụng công nghệ là phát triển năng lực số

Một trong những cách hiểu cần tránh là đồng nhất việc sử dụng công nghệ với phát triển năng lực số cho học sinh.

Giáo viên sử dụng PowerPoint để trình chiếu, Canva để thiết kế hình ảnh, Padlet để đăng sản phẩm hay Quizizz để tổ chức trò chơi có thể giúp tiết học sinh động hơn. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các công cụ này chưa đủ để khẳng định học sinh đã được phát triển năng lực số.

Cần nhìn vào vai trò và hoạt động thực tế của người học. Nếu giáo viên dùng AI để tạo một bức tranh minh họa rồi trình chiếu, học sinh chỉ quan sát và tiếp nhận thì đó trước hết là việc giáo viên ứng dụng công nghệ vào dạy học.

Muốn phát triển năng lực cho học sinh, cần thiết kế những nhiệm vụ để các em trực tiếp tham gia vào quá trình tìm kiếm, lựa chọn, kiểm chứng, xử lí, chia sẻ hoặc sáng tạo nội dung số.

Chẳng hạn, trong một bài học Ngữ văn, giáo viên có thể yêu cầu học sinh tìm kiếm tư liệu về tác giả, hoàn cảnh sáng tác hoặc bối cảnh lịch sử của tác phẩm.

Nhưng nhiệm vụ không nên dừng lại ở việc tìm được thông tin và sao chép vào phiếu học tập. Học sinh cần biết thông tin đó được lấy từ đâu, nguồn tư liệu có đáng tin cậy không, nội dung giữa các nguồn có điểm nào khác biệt và cần lựa chọn thông tin nào để phục vụ việc đọc hiểu văn bản.

Với những bài học có hoạt động thảo luận nhóm, học sinh có thể chia sẻ tài liệu, trao đổi ý kiến và hoàn thiện sản phẩm trên một nền tảng số phù hợp.

Khi được giao nhiệm vụ thiết kế poster, sơ đồ tư duy hoặc bài trình bày, các em có thể tiếp tục hình thành năng lực sáng tạo nội dung số, đồng thời tìm hiểu về bản quyền và trách nhiệm khi sử dụng tư liệu của người khác.

Đừng tạo áp lực bài học nào cũng phải có AI

Với giáo dục AI, nguy cơ tích hợp hình thức càng cần được quan tâm. Khung năng lực AI xác định bốn thành phần gồm tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, các kĩ thuật và ứng dụng AI, thiết kế hệ thống AI.

Đây là những định hướng quan trọng, nhưng không có nghĩa giáo viên phải đưa cả bốn thành phần vào mọi bài học, bất kể nội dung và đặc trưng môn học.

Trong môn Ngữ văn, chẳng hạn, giáo viên có thể lựa chọn hướng tiếp cận phù hợp với đặc thù của việc đọc, viết, nói và nghe. Học sinh có thể sử dụng AI để gợi ý dàn ý, tóm tắt một văn bản, tạo hình ảnh minh họa hoặc hỗ trợ tìm hiểu một vấn đề. Nhưng hoạt động giáo dục không nên dừng lại ở việc các em biết nhập câu lệnh và nhận kết quả từ công cụ.

Điều quan trọng hơn là giúp học sinh biết đặt câu hỏi, kiểm tra độ chính xác của thông tin, nhận ra những giới hạn trong câu trả lời do AI tạo ra và tự chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình. Khi AI đưa ra một cách diễn giải tác phẩm văn học, học sinh cần biết đối chiếu với văn bản, căn cứ vào chi tiết nghệ thuật và lập luận để đánh giá cách diễn giải ấy có thuyết phục hay không.

Một bài thơ có thể được AI phân tích bằng những dữ liệu và mô hình ngôn ngữ, nhưng cảm nhận của người đọc còn gắn với trải nghiệm, vốn sống và khả năng rung động trước cái đẹp. Một câu trả lời trôi chảy chưa chắc đã là một câu trả lời đúng, một bài viết được AI hỗ trợ cũng không mặc nhiên thể hiện năng lực tư duy và sáng tạo của người học.

Nhìn chung, giáo viên cần lựa chọn năng lực số và AI phù hợp với yêu cầu bài học, không phải cố gắng đưa thật nhiều mã vào giáo án. Việc đánh giá nên căn cứ vào hoạt động và kết quả học tập của học sinh, thay vì số lượng mã năng lực được tích hợp.

(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.

Cao Nguyên