Trong dự thảo Thông tư ban hành Quy chế đào tạo trình độ đại học được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, Điều 17 về Cấp chứng chỉ giáo dục đại học, công nhận chứng chỉ và chuyển đổi tín chỉ được đánh giá có nhiều đột phá.
Cụ thể, cơ sở đào tạo xác nhận, cấp chứng chỉ giáo dục đại học cho kết quả học tập đã tích lũy của người học khi hoàn thành học phần hoặc một phần của chương trình đào tạo. Chứng chỉ giáo dục đại học có thời hạn giá trị tối đa 60 tháng hoặc không vượt quá gấp 1,5 lần thời gian đào tạo chuẩn của chương trình đào tạo kể từ ngày được cấp hoặc được công nhận chứng chỉ. Sau thời hạn trên, sinh viên phải học lại để tích lũy đủ tín chỉ của chương trình đào tạo.
Kết quả học tập của sinh viên đã tích lũy từ một trình độ đào tạo khác, một ngành đào tạo hoặc một chương trình đào tạo khác, một khóa học khác hoặc từ một cơ sở đào tạo khác được cơ sở đào tạo xem xét công nhận, chuyển đổi sang tín chỉ của những học phần trong chương trình đào tạo theo học dựa trên khối lượng học tập, chuẩn đầu ra của học phần, môn học.
Sinh viên được cơ sở đào tạo xem xét công nhận để chuyển đổi tín chỉ của các học phần trên cơ sở kết quả học tập từ xa hoặc các kỹ năng, kiến thức và kinh nghiệm mà sinh viên đã tích lũy được thông qua quá trình học tập làm việc nếu đáp ứng điều kiện đảm bảo.
Chứng chỉ giáo dục đại học mang đến nhiều lợi ích cho sinh viên
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Trịnh Thế Anh - Phó trưởng phòng, Phòng Đào tạo Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) cho rằng cơ chế cấp chứng chỉ cho từng học phần hoặc một phần chương trình đào tạo mang lại nhiều giá trị thiết thực cho người học cũng như thị trường lao động.
Trước hết, cơ chế này góp phần hiện thực hóa mục tiêu cá nhân hóa lộ trình học tập, giúp người học không còn chịu áp lực phải hoàn thành toàn bộ chương trình đào tạo kéo dài 4 - 5 năm mới được ghi nhận kết quả. Thay vào đó, họ có thể học theo từng giai đoạn, tích lũy dần các học phần phù hợp với điều kiện thời gian và khả năng tài chính của bản thân.
Bên cạnh đó, việc cấp chứng chỉ theo từng học phần còn giúp nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Sinh viên hoặc người đang đi làm có thể sử dụng các chứng chỉ chuyên môn như quản trị dữ liệu, công nghệ số hay các lĩnh vực khác để tham gia ứng tuyển ngay sau khi hoàn thành học phần liên quan, thay vì phải chờ đến khi tốt nghiệp. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp.
Ngoài ra, cơ chế trên còn góp phần giảm thiểu rủi ro trong quá trình học tập. Trong trường hợp người học phải tạm dừng hoặc gián đoạn việc học vì những lý do cá nhân, các kết quả đã hoàn thành vẫn được ghi nhận bằng những chứng chỉ hợp pháp, thay vì trở thành một quá trình học tập dang dở không được công nhận. Điều này không chỉ bảo đảm quyền lợi của người học mà còn tạo sự yên tâm và động lực để họ tiếp tục học tập trong tương lai.
Cùng bàn luận về chủ đề này, Nhà giáo ưu tú, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lương Minh Cừ – Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường Đại học Cửu Long chia sẻ: “Tôi cho rằng việc bổ sung quy định về chứng chỉ giáo dục đại học là một điểm mới rất quan trọng và mang tính đột phá trong dự thảo Quy chế đào tạo trình độ đại học. Quy định này không chỉ phù hợp với xu hướng giáo dục mở và học tập suốt đời trên thế giới mà còn đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu học tập đa dạng của người dân trong bối cảnh hiện nay.
Trước hết, ghi nhận chính thức những kết quả học tập mà người học đã hoàn thành ở từng giai đoạn học tập, thay vì phải chờ đến khi kết thúc toàn bộ chương trình đào tạo mới được công nhận. Điều đó tạo thêm động lực để người học chủ động tích lũy kiến thức, kỹ năng theo lộ trình phù hợp với điều kiện cá nhân và nghề nghiệp của mình.
Đặc biệt, đối với những người vừa học vừa làm, người phải tạm dừng việc học vì điều kiện kinh tế, gia đình hoặc công việc, các chứng chỉ giáo dục đại học sẽ giúp bảo lưu và khẳng định giá trị những học phần đã hoàn thành. Khi có điều kiện, họ có thể tiếp tục học tập mà không phải bắt đầu lại từ đầu. Qua đó giảm áp lực về thời gian, chi phí và tăng cơ hội hoàn thành chương trình đào tạo.
Bên cạnh đó, cơ chế này còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc liên thông, tích lũy và chuyển đổi kết quả học tập giữa các chương trình đào tạo, giữa các cơ sở giáo dục đại học và giữa các hình thức đào tạo khác nhau. Người học có thể xây dựng lộ trình học tập linh hoạt hơn, từng bước nâng cao trình độ chuyên môn theo nhu cầu của bản thân và yêu cầu của thị trường lao động”.
Còn Tiến sĩ Phạm Kim Thư – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu nghị khẳng định, việc bổ sung cơ chế chứng chỉ giáo dục đại học là bước đi phù hợp với xu hướng đào tạo theo mô-đun và học tập linh hoạt đang được nhiều quốc gia áp dụng.
“Trước đây, quá trình học tập của người học thường chỉ được ghi nhận đầy đủ khi hoàn thành cả chương trình và được cấp bằng. Trong khi đó, thực tế có nhiều người học vì điều kiện công việc, tài chính hoặc hoàn cảnh cá nhân phải tạm dừng việc học giữa chừng. Nếu kết quả học tập của từng giai đoạn được xác nhận bằng chứng chỉ giáo dục đại học, người học vẫn có thể sử dụng những kết quả đó để tiếp tục học ở giai đoạn sau hoặc phục vụ nhu cầu nghề nghiệp trước mắt.
Cơ chế này tạo ra nhiều lợi ích. Thứ nhất, giúp người học chủ động xây dựng lộ trình học tập theo khả năng và nhu cầu cá nhân. Thứ hai, tạo điều kiện cho việc tích lũy tín chỉ từng bước thay vì phải theo học liên tục trong nhiều năm. Thứ ba, tăng khả năng liên thông, chuyển đổi giữa các chương trình đào tạo, giữa các cơ sở giáo dục và thậm chí giữa đào tạo chính quy với đào tạo từ xa hoặc đào tạo thường xuyên.
Đối với thị trường lao động, các chứng chỉ này cũng giúp doanh nghiệp nhận diện rõ hơn những năng lực mà người học đã đạt được, thay vì chỉ dựa vào văn bằng cuối cùng. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhiều ngành nghề đang chuyển mạnh sang tuyển dụng dựa trên năng lực thực tế và kỹ năng nghề nghiệp” – thầy Thư bày tỏ.
Mở ra cơ hội học tập suốt đời cho nhiều đối tượng
Một trong những điểm mới của dự thảo là quy định cho phép cơ sở đào tạo xem xét công nhận, chuyển đổi tín chỉ từ kết quả học tập từ xa cũng như kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm người học tích lũy trong quá trình học tập và làm việc.
Thầy Cừ cho rằng, khi được triển khai trong thực tế, quy định về công nhận và chuyển đổi tín chỉ từ kết quả học tập, kỹ năng, kinh nghiệm tích lũy của người học sẽ mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực trong việc thúc đẩy học tập suốt đời và mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học.
Trên thực tế, tri thức và năng lực không chỉ được hình thành trong giảng đường mà còn được bồi đắp thông qua quá trình làm việc, các khóa bồi dưỡng ngắn hạn, chương trình đào tạo trực tuyến hay hoạt động tự học. Vì vậy, việc ghi nhận những kết quả này cũng chính là sự khẳng định giá trị của học tập suốt đời trong xã hội hiện đại.
Bên cạnh đó, điểm mới này mở ra cơ hội học tập cho nhiều nhóm đối tượng, đặc biệt là người lao động và những người đã đi làm nhưng có nhu cầu nâng cao trình độ song gặp khó khăn về thời gian hoặc điều kiện học tập theo phương thức truyền thống. Việc được công nhận các kết quả học tập đã tích lũy giúp người học có thể rút ngắn thời gian đào tạo, tiết kiệm chi phí và có thêm động lực để tiếp tục học tập, hoàn thiện bản thân.
Theo Tiến sĩ Trịnh Thế Anh, việc công nhận tín chỉ từ kết quả học tập theo hình thức đào tạo từ xa và từ kinh nghiệm thực tiễn giúp giáo dục đại học không còn là một "lộ trình khép kín". Người học có thể vừa học, vừa làm, đồng thời tận dụng tối đa những kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm đã tích lũy trong quá trình lao động, công tác.
Quy định này góp phần xóa bỏ tâm lý coi trọng bằng cấp đơn thuần khi ghi nhận những kiến thức, kỹ năng được hình thành từ thực tiễn làm việc. Đây là sự thừa nhận giá trị của năng lực thực tế bên cạnh các tín chỉ học thuật, từ đó tạo thêm động lực cho người lao động có nhu cầu chuẩn hóa trình độ mà không phải bắt đầu lại từ đầu.
Tiến sĩ Phạm Kim Thư nhận định, điểm mới này phù hợp với xu hướng phát triển giáo dục đại học hiện đại trên thế giới, nơi người học không chỉ tích lũy tri thức trong nhà trường mà còn thông qua quá trình làm việc, tự học, đào tạo trực tuyến và các hình thức học tập khác.
Trong bối cảnh khoa học công nghệ thay đổi nhanh, nhu cầu cập nhật kiến thức liên tục ngày càng lớn, việc công nhận kết quả học tập đã có giúp giảm sự lặp lại không cần thiết, tiết kiệm thời gian, chi phí và tạo động lực để người dân tham gia học tập suốt đời.
Đây cũng là cơ chế mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học cho nhiều nhóm đối tượng như người đang đi làm, người học chuyển đổi nghề nghiệp, người học từ xa hoặc người đã có kinh nghiệm thực tiễn nhưng chưa có điều kiện hoàn thành văn bằng chính quy.
Bên cạnh đó, quy định này còn góp phần xây dựng một hệ sinh thái giáo dục linh hoạt hơn, lấy năng lực thực chất của người học làm trung tâm thay vì chỉ dựa vào hình thức học tập.
Hạ tầng số đóng vai trò quan trọng trong quản lý tín chỉ
Tiến sĩ Phạm Kim Thư cho rằng, khi cơ chế công nhận, tích lũy và chuyển đổi tín chỉ được mở rộng, yêu cầu về quản trị đại học cũng sẽ cao hơn rất nhiều. Trước hết, các cơ sở đào tạo cần rà soát, chuẩn hóa chương trình đào tạo theo chuẩn đầu ra và khung năng lực, bảo đảm mỗi học phần đều có mô tả rõ ràng về mục tiêu, nội dung, khối lượng học tập và kết quả đạt được. Đây là nền tảng để thực hiện việc đối sánh và công nhận tín chỉ một cách khách quan.
Thứ hai, cần xây dựng quy trình đánh giá và công nhận kết quả học tập trước đó (Recognition of Prior Learning) với các tiêu chí minh bạch, có hội đồng chuyên môn thẩm định và cơ chế kiểm tra năng lực khi cần thiết. Điều này giúp bảo đảm chất lượng đào tạo và sự công bằng giữa các nhóm người học.
Thứ ba, các trường cần đầu tư mạnh hơn cho hạ tầng số, cơ sở dữ liệu học tập và hệ thống quản lý tín chỉ. Khi người học có thể tích lũy tín chỉ từ nhiều nguồn khác nhau, việc lưu trữ, xác thực và chia sẻ dữ liệu học tập sẽ trở thành yêu cầu quan trọng.
Cuối cùng, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và các đơn vị đào tạo trực tuyến để hình thành cơ chế công nhận lẫn nhau trên cơ sở chất lượng và chuẩn đầu ra.
Nếu triển khai tốt, các quy định mới không chỉ tạo thuận lợi cho người học mà còn góp phần xây dựng một hệ thống giáo dục mở, linh hoạt, liên thông và thực sự thúc đẩy học tập suốt đời theo tinh thần chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Để triển khai hiệu quả các quy định mới, thầy Thế Anh cho rằng, nhà trường cần xây dựng bộ tiêu chí rõ ràng, minh bạch trong việc đánh giá kỹ năng, kinh nghiệm thực tiễn của người học; đồng thời thực hiện thẩm định chặt chẽ các chứng chỉ và quá trình công tác nhằm bảo đảm chất lượng, tránh tình trạng "thương mại hóa" việc công nhận tín chỉ.
Cùng với đó, cần ban hành các quy định và tiêu chí cụ thể về công nhận, tích lũy và chuyển đổi tín chỉ giữa nhà trường với các cơ sở giáo dục khác, tạo thuận lợi cho quá trình liên thông và học tập linh hoạt.
Đồng thời, chương trình đào tạo cần được thiết kế theo hướng linh hoạt hơn, thay vì tổ chức theo các khối kiến thức lớn thì chia thành các mô-đun hoặc nhóm học phần độc lập nhưng có sự liên kết chặt chẽ, giúp người học từng bước đạt được chuẩn đầu ra của học phần cũng như của toàn bộ chương trình đào tạo.
Ngoài ra, vai trò của cố vấn học tập và giảng viên đồng hành cũng cần được tăng cường. Không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ đăng ký học phần như trước đây, đội ngũ này cần trở thành những người định hướng lộ trình học tập, giúp sinh viên lựa chọn các chứng chỉ, mô-đun phù hợp với mục tiêu nghề nghiệp và năng lực cá nhân.
Đây là những thay đổi mang tính hệ thống đối với các cơ sở giáo dục đại học. Vì vậy, nhà trường cần chủ động chuẩn bị về hạ tầng số, hoàn thiện cơ chế quản trị linh hoạt và sẵn sàng thích ứng với những yêu cầu mới trong quá trình đào tạo.
Chia sẻ về vấn đề này, thầy Cừ cho biết, nhà trường cần rà soát, hoàn thiện hệ thống quy chế, quy định nội bộ liên quan đến công nhận tín chỉ, chuyển đổi kết quả học tập, đánh giá năng lực đầu vào và cấp chứng chỉ giáo dục đại học. Các quy trình phải được xây dựng minh bạch, chặt chẽ, bảo đảm tính công bằng và chất lượng đào tạo.
Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa chương trình đào tạo theo chuẩn đầu ra, xây dựng cơ sở dữ liệu học tập và hệ thống quản lý tín chỉ hiện đại là yêu cầu rất quan trọng. Khi các học phần được mô tả rõ ràng về mục tiêu, nội dung, khối lượng kiến thức và chuẩn đầu ra, việc đối sánh, công nhận và chuyển đổi tín chỉ giữa các chương trình đào tạo sẽ thuận lợi và chính xác hơn.
“Đối với Trường Đại học Cửu Long, chúng tôi sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống quản lý và hồ sơ học tập điện tử nhằm bảo đảm việc theo dõi, công nhận kết quả học tập được thực hiện chính xác, minh bạch. Đồng thời, nhà trường sẽ tăng cường bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, giảng viên, cập nhật các quy định và phương pháp đánh giá năng lực theo chuẩn đầu ra.
Bên cạnh đó, việc mở rộng hợp tác, liên thông với các cơ sở giáo dục trong và ngoài nước sẽ góp phần tạo thêm cơ hội công nhận, chuyển đổi kết quả học tập cho người học, qua đó nâng cao tính linh hoạt và khả năng thích ứng của giáo dục đại học trước yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh hội nhập quốc tế” - thầy Cừ bày tỏ.
