Bộ Y tế đã ban hành Nghị định số 165/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh (Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7). Trong đó, Nghị định hướng dẫn cụ thể chính sách hỗ trợ, cấp học bổng đối với người học đại học, sau đại học thuộc lĩnh vực y học dự phòng, y tế công cộng, dinh dưỡng tại Điều 86.
Đại diện một số đơn vị đào tạo các ngành học trên đánh giá, chính sách này được kỳ vọng có tác động tích cực cho công tác tuyển sinh, đồng thời đưa ra thêm các kiến nghị để thu hút và giữ chân người học lĩnh vực y học dự phòng, y tế công cộng, dinh dưỡng.
Chính sách mới sẽ tạo ra cú hích lớn cho công tác tuyển sinh
Nhận định chung về chính sách hỗ trợ, cấp học bổng, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ, Bác sĩ Đặng Thị Anh Thư, Trưởng khoa Khoa Y tế công cộng, Trường Đại học Y - Dược (Đại học Huế) bày tỏ: “Đây là chính sách có ý nghĩa thiết thực, giúp người học lĩnh vực y học dự phòng, y tế công cộng, dinh dưỡng được hưởng hệ thống hỗ trợ tương đối toàn diện từ bậc đại học đến sau đại học, đặc biệt là ở trình độ thạc sĩ và tiến sĩ. Chính sách này không chỉ góp phần giảm gánh nặng tài chính mà còn nâng cao sức hấp dẫn của các ngành dù có vai trò rất quan trọng đối với hệ thống y tế nhưng trong nhiều năm qua chưa thực sự thu hút người học".
Cụ thể, sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh của chương trình đào tạo cấp văn bằng cử nhân, bác sĩ, thạc sĩ, tiến sĩ các ngành y học dự phòng, dịch tễ học, dịch tễ học thực địa, y tế công cộng, dinh dưỡng tại cơ sở giáo dục thuộc khối ngành sức khỏe của Nhà nước có kết quả học tập, rèn luyện từ loại khá trở lên, không bị kỷ luật từ mức khiển trách trở lên trong kỳ xét cấp học bổng được Nhà nước cấp học bổng khuyến khích học tập.
Học bổng khuyến khích học tập đối với sinh viên, học viên tại cơ sở giáo dục thuộc khối ngành sức khỏe của tư nhân được thực hiện theo quy định hiện hành.
Tiến sĩ, Bác sĩ Đặng Thị Anh Thư nhận xét: “Tiêu chí học tập, rèn luyện từ loại khá trở lên và không vi phạm kỷ luật là cần thiết để bảo đảm nguồn lực hỗ trợ được phân bổ đúng đối tượng, khuyến khích người học nỗ lực học tập và rèn luyện. Mặc dù vậy, xét riêng ở bậc đại học, các chính sách hỗ trợ hiện nay vẫn chủ yếu được thực hiện theo các quy định hiện hành về học phí và học bổng khuyến khích học tập. Do đó, tác động tạo sức hút riêng đối với các ngành y học dự phòng, y tế công cộng và dinh dưỡng cần tiếp tục được đánh giá trong quá trình triển khai. Chúng tôi kỳ vọng trong thời gian tới sẽ có thêm các hướng dẫn và cơ chế hỗ trợ đặc thù hơn để tạo động lực mạnh mẽ cho người học lựa chọn các lĩnh vực đang có nhu cầu nhân lực lớn này".
Với học viên sau đại học của chương trình đào tạo để được cấp văn bằng thạc sĩ, tiến sĩ các ngành y học dự phòng, dịch tễ học, dịch tễ học thực địa tại cơ sở giáo dục thuộc khối ngành sức khỏe được Nhà nước hỗ trợ toàn bộ học phí và hỗ trợ chi phí sinh hoạt.
Cô Thư chỉ ra, từ góc độ đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực, việc Nhà nước đầu tư kinh phí đào tạo sau đại học cho các lĩnh vực đang thiếu nhân lực là hoàn toàn cần thiết. Đồng thời, để bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách và đạt được mục tiêu phát triển nguồn nhân lực y tế dự phòng, việc nghiên cứu các cơ chế gắn trách nhiệm của người học với nhu cầu sử dụng nhân lực của hệ thống y tế cũng là vấn đề cần được quan tâm trong quá trình triển khai chính sách.
Cùng bàn luận về nội dung trên, Thạc sĩ Đoàn Thị Hường - Giảng viên ngành Dinh dưỡng, Khoa Thực phẩm, Trường Đại học Đông Á bày tỏ: “Nhà trường hiện đang đào tạo cử nhân ngành Dinh dưỡng, bản thân tôi cũng từng theo học 2 chuyên ngành là Y tế công cộng và Dinh dưỡng. Với tư cách là một người từng trải qua các bậc đào tạo dự phòng và trực tiếp công tác trong mảng đào tạo ngành Dinh dưỡng, tôi nhận thấy Nghị định số 165/2026/NĐ-CP sẽ tạo ra cú hích lớn, mang tính bước ngoặt đối với số lượng thí sinh đăng ký vào các ngành y học dự phòng, y tế công cộng và dinh dưỡng trong thời gian tới. Việc Nhà nước cấp học bổng khuyến khích cho sinh viên khá trở lên đặc biệt là hỗ trợ toàn bộ học phí và chi phí sinh hoạt cho học viên sau đại học các ngành y học dự phòng sẽ tháo gỡ rào cản kinh phí, từ đó thu hút được nhiều thí sinh giỏi đăng ký".
Từ thực tế công tác giảng dạy và tuyển sinh tại Trường Đại học Đông Á, cô Hường nhận thấy việc tuyển sinh ngành Dinh dưỡng có cả cơ hội lẫn thách thức.
Nguồn nhân lực khối dự phòng hiện còn rất thiếu, đặc biệt là cử nhân Dinh dưỡng tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Đây chính là cơ hội lớn để nghề nghiệp của các bạn sinh viên sau khi ra trường rộng mở hơn. Sinh viên ngành Dinh dưỡng nói riêng và các ngành dự phòng nói chung có khả năng làm việc trong nhiều lĩnh vực, môi trường khác nhau. Hiện tại, nhiều sinh viên của Trường Đại học Đông Á dù chưa tốt nghiệp nhưng đã có các bệnh viện, đơn vị liên hệ đặt hàng tuyển dụng.
Khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn là bài toán nhận thức. Một bộ phận lớn học sinh và phụ huynh vẫn còn tâm lý chuộng khối lâm sàng, tức là điều trị trực tiếp bệnh nhân tại bệnh viện như bác sĩ, điều dưỡng. Nhiều bạn trẻ thậm chí còn chưa biết đến ngành dinh dưỡng, y tế công cộng, khiến công tác truyền thông tuyển sinh của nhà trường tiêu tốn nhiều nguồn lực để định hướng. Bên cạnh đó, với các bậc học cao hơn, phần lớn người học là cán bộ đang đi làm. Việc vừa phải tự túc kinh phí học tập vừa sắp xếp thời gian là trở ngại vô cùng lớn. Do đó, chỉ tiêu tuyển sinh sau đại học ở các khối ngành này thường khó đạt kỳ vọng tối đa.
Đánh giá về các yêu cầu đối với sinh viên để được xét học bổng khuyến khích học tập, Thạc sĩ Đoàn Thị Hường nhận định, điều này đảm bảo học bổng sẽ được hỗ trợ đúng người, đúng đối tượng. Lĩnh vực sức khỏe nói chung và khối dự phòng, dinh dưỡng nói riêng liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng của con người. Vì vậy, việc đặt ra tiêu chí về cả học lực lẫn hạnh kiểm là hoàn toàn cần thiết. Điều này cũng giúp tạo động lực thi đua mạnh mẽ cho sinh viên. Việc gắn quyền lợi học bổng với kết quả phấn đấu từng kỳ sẽ buộc các em phải liên tục nỗ lực.
Nói thêm về vấn đề bồi hoàn kinh phí nếu người học không làm đúng ngành, cô Hường cho hay: "Tại Khoản 4, Điều 86 của Nghị định số 165/2026/NĐ-CP quy định, nguồn kinh phí thực hiện, việc lập dự toán, chi trả kinh phí hỗ trợ, cấp học bổng, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí, bồi hoàn kinh phí, thủ tục đăng ký hỗ trợ tiền đóng học phí, chi phí sinh hoạt và học bổng chính sách thực hiện theo quy định tại Nghị định số 66/2026/NĐ-CP, Nghị định số 116/2020/NĐ-CP, Nghị định số 60/2025/NĐ-CP, Nghị định số 238/2025/NĐ-CP.
Điều này đồng nghĩa với việc, Nhà nước trao cơ chế ưu đãi đặc biệt thì người học cũng phải có trách nhiệm và nghĩa vụ tương xứng. Cơ chế cam kết và bồi hoàn là hết sức minh bạch và cần thiết nhằm đảm bảo nguồn ngân sách được hỗ trợ đúng đối tượng, đúng mục tiêu. Nếu học viên tốt nghiệp không làm đúng ngành, dòng vốn đầu tư của Nhà nước sẽ bị lãng phí và sai mục đích. Đây cũng là cách để sàng lọc ngay từ đầu khâu tuyển sinh, những học viên thực sự có tâm huyết, có định hướng gắn bó lâu dài với ngành y tế dự phòng, y tế công cộng hay dinh dưỡng mới nộp hồ sơ. Từ đó, họ sẽ học tập với tinh thần trách nhiệm cao nhất".
Cần thêm chính sách liên quan đến việc làm, thu nhập, cơ hội phát triển
Điểm d, Khoản 1, Điều 86, Nghị định số 165/2026/NĐ-CP nêu, Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân cấp học bổng hoặc trợ cấp cho sinh viên, học viên.
Ở góc độ của đơn vị đào tạo, Tiến sĩ, Bác sĩ Đặng Thị Anh Thư cho hay, việc huy động các nguồn lực xã hội để hỗ trợ người học luôn là một trong những nội dung được Trường Đại học Y - Dược (Đại học Huế) quan tâm và triển khai trong nhiều năm qua. Nghị định số 165/2026/NĐ-CP sẽ tạo thêm cơ sở pháp lý và động lực để các cơ sở đào tạo tiếp tục mở rộng các hoạt động hỗ trợ đối với sinh viên, học viên thuộc lĩnh vực phòng bệnh.
Được biết, Trường Đại học Y - Dược (Đại học Huế) đã triển khai hiệu quả và minh bạch nhiều chính sách hỗ trợ người học. Hằng năm, đơn vị dành tối thiểu 8% tổng nguồn thu học phí để cấp học bổng khuyến khích học tập, với hàng nghìn suất học bổng được trao cho sinh viên có thành tích học tập và rèn luyện tốt. Nhà trường chủ động kết nối với gần 40 tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để vận động các nguồn học bổng tài trợ, hỗ trợ sinh viên có hoàn cảnh khó khăn vươn lên trong học tập.
Đối với các ngành Y học dự phòng, Y tế công cộng và Dinh dưỡng, Khoa Y tế công cộng và Trường Đại học Y - Dược (Đại học Huế) cũng tích cực vận động các tổ chức phi chính phủ, hiệp hội nghề nghiệp và doanh nghiệp đồng hành thông qua các chương trình học bổng, hỗ trợ học tập cho sinh viên.
Cùng với các nguồn học bổng, Nhà trường còn thực hiện đầy đủ, công khai và minh bạch các chính sách của Đảng và Nhà nước đối với sinh viên như miễn giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập, trợ cấp xã hội, chính sách đối với sinh viên khuyết tật và chương trình tín dụng ưu đãi dành cho học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. Công tác tuyên truyền, hướng dẫn và xác nhận hồ sơ vay vốn luôn được thực hiện kịp thời nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người học.
Trong thời gian tới, trên cơ sở các chính sách mới của Nghị định 165/2026/NĐ-CP, đơn vị sẽ tiếp tục mở rộng mạng lưới hợp tác để vận động thêm các nguồn tài trợ dành cho sinh viên, học viên trong lĩnh vực phòng bệnh.
Ngoài ra, để thu hút và giữ chân người học đối với các lĩnh vực trên, Tiến sĩ, Bác sĩ Đặng Thị Anh Thư nhấn mạnh, điều mà nhiều thí sinh, phụ huynh và cả người học quan tâm là cơ hội việc làm sau tốt nghiệp, mức thu nhập, môi trường làm việc, cơ hội phát triển nghề nghiệp và lộ trình thăng tiến trong hệ thống y tế.
Lĩnh vực phòng bệnh ngày càng có vai trò quan trọng trong bối cảnh già hóa dân số, gia tăng các bệnh không lây nhiễm, các nguy cơ dịch bệnh mới nổi, biến đổi khí hậu và yêu cầu tăng cường năng lực ứng phó với các tình huống y tế công cộng khẩn cấp. Vì vậy, bên cạnh các chính sách hỗ trợ trong đào tạo, cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế về tuyển dụng, sử dụng nhân lực, chế độ đãi ngộ, phụ cấp nghề nghiệp, cơ hội đào tạo nâng cao trình độ và phát triển chuyên môn đối với đội ngũ làm công tác y tế dự phòng, dịch tễ học, dịch tễ học thực địa, y tế công cộng và dinh dưỡng.
Nghị định số 165/2026/NĐ-CP là bước tiến quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực phòng bệnh của Việt Nam. Nếu các chính sách đào tạo, sử dụng và đãi ngộ nhân lực được triển khai đồng bộ, đây sẽ là nền tảng quan trọng để thu hút nhiều người học có năng lực tham gia và gắn bó lâu dài với các lĩnh vực y học dự phòng, dịch tễ học, dịch tễ học thực địa, y tế công cộng và dinh dưỡng, góp phần nâng cao năng lực hệ thống y tế và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong giai đoạn mới.
Theo chia sẻ của Thạc sĩ Đoàn Thị Hường, Nghị định số 165/2026/NĐ-CP là cơ sở vững chắc để đội ngũ giảng viên chủ động kết nối doanh nghiệp. Thông qua các kỳ thực tập hay đề tài nghiên cứu, các thầy cô thường xuyên làm việc với các doanh nghiệp thực phẩm, trung tâm kiểm soát bệnh tật và các bệnh viện lớn.
Khi có hành lang pháp lý từ Nghị định khuyến khích xã hội hóa, đơn vị tự tin hơn trong việc đề xuất với các đối tác để tài trợ các gói học bổng, hoặc đồng hành kinh phí cho các dự án nghiên cứu của sinh viên.
Với ưu thế sẵn có của Trường Đại học Đông Á trong việc hợp tác quốc tế, đặc biệt là với các đối tác Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), nhà trường cũng đã xúc tiến, kết nối mạnh mẽ với các doanh nghiệp nước ngoài để tìm kiếm các chương trình học bổng ngắn hạn, dài hạn và các dự án nghiên cứu. Điều này không chỉ hỗ trợ về mặt tài chính mà còn nâng cao năng lực hội nhập cho cả sinh viên lẫn giảng viên. Minh chứng cụ thể là trong năm học 2025-2026 vừa qua, Trường Đại học Đông Á đã kêu gọi thành công những suất học bổng Việt - Nhật giá trị dành riêng cho tân sinh viên.
Ở góc nhìn của Thạc sĩ Đoàn Thị Hường, hỗ trợ học phí và học bổng là điều kiện cần, là bước khởi đầu để thu hút người học bước chân vào trường nhưng để giữ chân người học thì chính sách việc làm, thu nhập và cơ hội phát triển nghề nghiệp sau tốt nghiệp mới là yếu tố then chốt và quyết định.
Cô Hường phân tích: "Hiện nay có không ít vấn đề tồn tại khiến người làm trong lĩnh vực dự phòng cảm thấy mất động lực nghề nghiệp. Đầu tiên, thu nhập của nhân viên y tế dự phòng, đặc biệt là tại các trạm y tế xã, phường hay Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tuyến tỉnh nhìn chung vẫn còn thấp so với khối điều trị lâm sàng. Về vị trí việc làm, đối với ngành Dinh dưỡng, hiện nay quy định về vị trí việc làm tại các bệnh viện công lập đã có nhưng số lượng chỉ tiêu biên chế cử nhân Dinh dưỡng tại các bệnh viện tuyến xã còn hạn chế. Nhiều nơi vẫn giao việc quản lý dinh dưỡng cho bác sĩ điều trị hoặc điều dưỡng kiêm nhiệm, khiến cử nhân dinh dưỡng ra trường gặp khó khăn khi tiếp cận hệ thống công lập.
Bên cạnh đó, khối dự phòng và dinh dưỡng thường làm việc thầm lặng, thành quả của họ khó nhìn thấy ngay lập tức để đong đếm. Chính sự vô hình này khiến người làm dự phòng đôi khi thiếu đi sự công nhận từ xã hội, cơ hội thăng tiến và phát triển nghề nghiệp chuyên sâu cũng bó hẹp hơn so với khối điều trị.
Chính vì vậy, song song với những ưu đãi về học phí và học bổng trong giai đoạn đào tạo của Nghị định số 165/2026/NĐ-CP, tôi kỳ vọng trong thời gian tới, Chính phủ và Bộ Y tế sẽ tiếp tục ban hành các chính sách liên quan đến việc làm, cơ hội nghề nghiệp và phát triển. Cụ thể, phải mở biên chế và tạo vị trí việc làm rõ ràng. Đặc biệt nên bổ sung thêm quy định trường học cần cử nhân dinh dưỡng chuyên trách mảng dinh dưỡng học đường. Cũng cần có chế độ lương và phụ cấp đặc thù xứng đáng. Cuối cùng là mở rộng các chương trình đào tạo nâng cao, kết nối quốc tế để những người làm dự phòng, dinh dưỡng có cơ hội học hỏi, thăng tiến và nâng cao tay nghề".
