Trong trường học, giáo viên chủ nhiệm là người được giao nhiều nhiệm vụ nhất nhưng cũng là người phải đối mặt với nhiều rủi ro nhất.
Từ việc quản lý sĩ số, theo dõi nề nếp, phối hợp với phụ huynh đến xử lý các tình huống phát sinh liên quan đến học sinh, hầu như mọi vấn đề của lớp học đều gắn với trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm.
Thế nhưng, nghịch lý là càng gánh nhiều trách nhiệm, giáo viên chủ nhiệm lại càng dễ bị ảnh hưởng khi đánh giá, xếp loại viên chức. Chỉ một số chỉ tiêu không đạt hoặc một sự việc phát sinh ngoài mong muốn cũng có thể tác động đến kết quả phấn đấu của cả năm học, dù giáo viên đã nỗ lực rất nhiều trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Học sinh vi phạm, giáo viên chủ nhiệm là người chịu áp lực đầu tiên
Ở nhiều trường trung học cơ sở hiện nay, nề nếp lớp học vẫn được theo dõi thông qua sổ ghi đầu bài và các tiêu chí thi đua. Một tiết học diễn ra tốt có thể được cộng điểm, nhưng chỉ cần học sinh vi phạm nội quy, gây mất trật tự hoặc vi phạm các quy định khác thì lớp bị trừ điểm.
Những điểm số ấy không chỉ phản ánh tình hình lớp học mà còn tác động trực tiếp đến công tác chủ nhiệm. Thực tế cho thấy, nhiều sự việc xảy ra ngoài mong muốn của giáo viên. Một học sinh đánh nhau với bạn, vi phạm nội quy trong giờ ra chơi hoặc bị phát hiện hút thuốc lá trong khu vực nhà vệ sinh.
Dù người trực tiếp vi phạm là học sinh nhưng giáo viên chủ nhiệm vẫn phải làm việc với phụ huynh, phối hợp với nhà trường xử lý vụ việc, viết báo cáo giải trình và trong nhiều trường hợp còn bị ảnh hưởng đến kết quả thi đua.
Nhiều giáo viên cho rằng điều khiến họ áp lực nhất không phải là những tiết dạy trên lớp mà là các tình huống bất ngờ có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Chỉ một sự việc phát sinh cũng có thể làm ảnh hưởng đáng kể đến những nỗ lực xây dựng nề nếp của cả học kỳ.
Có những trách nhiệm vượt ra ngoài khả năng kiểm soát của giáo viên
Trong quá trình chủ nhiệm, việc theo dõi sĩ số là nhiệm vụ thường xuyên. Học sinh nghỉ học, giáo viên gọi điện hỏi thăm. Học sinh có biểu hiện bất thường, giáo viên tìm hiểu nguyên nhân. Học sinh có nguy cơ bỏ học, giáo viên đến tận nhà vận động.
Tuy nhiên, không phải lúc nào sự tận tâm cũng giúp giáo viên tránh khỏi áp lực.
Lớp 4A do cô Lan chủ nhiệm có một học sinh thường xuyên nghỉ học. Thời gian đầu, mỗi khi em vắng mặt, cô đều gọi điện về gia đình để hỏi lý do.
Hôm thì phụ huynh cho biết em bị mệt nên xin nghỉ học. Hôm khác lại nói mẹ ngủ quên nên không có người đưa đến trường. Có khi phụ huynh bảo đi làm từ sớm, không kịp về đưa con đi học.
Những lý do ấy lặp đi lặp lại nhiều lần. Về sau, khi học sinh tiếp tục vắng học, cô giáo không gọi điện hỏi nữa vì nghĩ rằng cũng chỉ là những nguyên nhân quen thuộc như trước.
Thế nhưng chiều hôm đó, phụ huynh gọi điện chất vấn: “Hôm nay cháu nghỉ học, tại sao cô không gọi cho gia đình?”.
Hóa ra sáng hôm ấy, cháu vẫn rời nhà để đến trường nhưng trên đường đi lại bị một học sinh lớn hơn rủ đi chơi. Gia đình sau đó phải vất vả tìm kiếm và may mắn phát hiện kịp thời khi sự việc chưa dẫn đến hậu quả đáng tiếc.
Phụ huynh cho rằng giáo viên thiếu trách nhiệm, thậm chí đòi kiện vì nếu cô giáo gọi điện như những lần trước thì gia đình đã sớm biết con không đến lớp để đi tìm.
Câu chuyện trên cho thấy xã hội ngày càng đặt nhiều kỳ vọng vào giáo viên chủ nhiệm trong việc quản lý học sinh. Trong khi thực tế, giáo viên không thể kiểm soát toàn bộ hoạt động của học sinh ngoài phạm vi nhà trường.
Học sinh bỏ học và áp lực từ các chỉ tiêu
Một trong những áp lực lớn nhất đối với giáo viên chủ nhiệm là tình trạng học sinh bỏ học.
Khi một học sinh có nguy cơ nghỉ học giữa chừng, giáo viên thường là người đầu tiên tìm cách giữ em ở lại trường.
Nhiều thầy cô đến tận nhà vận động, hỗ trợ sách vở, quần áo, thậm chí giúp đỡ một số khoản chi phí để học sinh tiếp tục đến lớp. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng thành công. Có những học sinh vẫn nghỉ học vì hoàn cảnh gia đình hoặc những nguyên nhân khác ngoài khả năng tác động của giáo viên. Khi đó, giáo viên chủ nhiệm không chỉ buồn vì không giữ được học sinh mà còn lo lắng vì kết quả duy trì sĩ số của lớp có thể bị ảnh hưởng.
Điều này đặt ra câu hỏi: liệu kết quả cuối cùng có phản ánh đầy đủ những nỗ lực mà giáo viên đã bỏ ra hay không?
Áp lực lớn nhất của giáo viên tiểu học là quyết định cho học sinh lên lớp hay ở lại lớp
Có lẽ không quyết định nào khiến giáo viên chủ nhiệm trăn trở bằng việc đánh giá học sinh cuối năm.
Đối với những học sinh học lực còn hạn chế, giáo viên thường phải dành nhiều thời gian phụ đạo, hỗ trợ và phối hợp với gia đình. Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp chưa đạt yêu cầu để tiếp tục học ở lớp trên.
Nếu cho học sinh lên lớp, giáo viên lo ngại các em sẽ thiếu nền tảng kiến thức, gặp khó khăn trong những năm học tiếp theo.
Nhưng nếu cho học sinh ở lại lớp, kết quả đó có thể ảnh hưởng đến một số chỉ tiêu thi đua hoặc tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục.
Nhiều giáo viên thừa nhận đây là tình huống khiến họ áp lực nhất. Một bên là trách nhiệm đối với tương lai học sinh, một bên là kết quả phấn đấu của bản thân và tập thể trong suốt cả năm học.
Cần đánh giá công bằng giữa trách nhiệm và khả năng kiểm soát
Theo các quy định hiện hành về đánh giá, xếp loại viên chức, kết quả thực hiện nhiệm vụ là một trong những căn cứ quan trọng để xem xét mức độ hoàn thành nhiệm vụ.
Tuy nhiên, đối với giáo viên chủ nhiệm, nhiều nhiệm vụ lại gắn với những yếu tố mà họ không hoàn toàn quyết định được như ý thức học tập của học sinh, hoàn cảnh gia đình, sự phối hợp của phụ huynh hay tác động từ môi trường xã hội.
Nếu chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng mà chưa xem xét đầy đủ quá trình thực hiện nhiệm vụ, những nỗ lực thực tế của giáo viên chủ nhiệm có thể chưa được phản ánh đúng mức.
Một học sinh bỏ học không đồng nghĩa giáo viên thiếu trách nhiệm. Một học sinh vi phạm nội quy không phải lúc nào cũng xuất phát từ sự buông lỏng quản lý. Điều cần được xem xét là giáo viên đã thực hiện những biện pháp gì, đã phối hợp ra sao và đã nỗ lực đến mức nào để hỗ trợ học sinh.
Công tác chủ nhiệm luôn giữ vai trò quan trọng trong nhà trường phổ thông. Vì vậy, việc đánh giá giáo viên chủ nhiệm cần bảo đảm nguyên tắc công bằng, khách quan, phân biệt rõ giữa trách nhiệm của giáo viên với những yếu tố khách quan phát sinh từ phía học sinh, gia đình và xã hội.
Khi những nỗ lực thực chất được ghi nhận đúng mức, giáo viên chủ nhiệm sẽ có thêm động lực để đồng hành cùng học sinh thay vì luôn thấp thỏm trước những rủi ro có thể xuất hiện trong suốt một năm học.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
