Một trong những yêu cầu được lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo nhiều lần nhấn mạnh là giảm các hoạt động hình thức để nhà giáo có thêm thời gian tập trung cho chuyên môn.
Từ thực tế nhiều năm công tác trong trường học, tôi cho rằng hoạt động dự giờ, thao giảng là một trong những nội dung cần được rà soát theo hướng này.
Không thể phủ nhận dự giờ từng là hoạt động chuyên môn quan trọng trong nhà trường. Thông qua dự giờ, giáo viên có cơ hội học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp, trao đổi phương pháp giảng dạy và cùng nâng cao năng lực nghề nghiệp.
Tuy nhiên, trong bối cảnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã được triển khai nhiều năm, việc duy trì quá nhiều tiết dự giờ, thao giảng mang tính trình diễn đang đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực chất và sự cần thiết.
Nhiều tiết thao giảng được chuẩn bị công phu nhưng không phản ánh thực tế lớp học
Điều khiến nhiều giáo viên trăn trở là thời gian và công sức phải bỏ ra cho các tiết thao giảng quá nhiều trong khi hiệu quả mang lại quá ít.
Để có một tiết dạy cấp tổ hoặc cấp trường, giáo viên thường phải đầu tư rất nhiều thời gian. Giáo án được chỉnh sửa nhiều lần, học liệu được chuẩn bị công phu, các hoạt động dạy học được tính toán kỹ lưỡng nhằm bảo đảm tiết học diễn ra thuận lợi nhất.
Ở nhiều nơi, giáo viên còn tổ chức dạy thử trước khi thao giảng chính thức. Áp lực chuẩn bị càng lớn hơn đối với các tiết dạy cấp cụm, liên trường hoặc các tiết dạy được lựa chọn để phục vụ đoàn kiểm tra, thanh tra, đánh giá.
Nhiều giáo viên chia sẻ rằng để chuẩn bị cho một tiết dạy như vậy, họ phải dành nhiều tuần, thậm chí hàng tháng để xây dựng giáo án, làm học liệu, dự kiến các tình huống phát sinh và hoàn thiện từng chi tiết nhỏ.
Không ít học sinh cũng được làm quen trước với nội dung bài học hoặc luyện tập trước các hoạt động sẽ diễn ra trong tiết học. Khi đó, tiết dạy trở nên trôi chảy hơn nhưng lại xa dần thực tế lớp học hằng ngày.
Một tiết học được chuẩn bị trong nhiều tuần để trình diễn trong 35 hoặc 45 phút khó phản ánh đầy đủ những tình huống mà giáo viên thường xuyên đối mặt trong quá trình giảng dạy thực tế.
Chính vì vậy, nhiều giáo viên sau khi dự giờ vẫn có chung cảm nhận: tiết dạy rất đẹp, rất chỉn chu nhưng khó áp dụng nguyên vẹn vào lớp học của mình.
Chương trình mới nhưng cách dự giờ vẫn mang tư duy cũ
Trước đây, khi chương trình và sách giáo khoa được triển khai theo hướng tương đối thống nhất, giáo viên thường dạy theo một quy trình khá cố định. Người dự giờ có thể căn cứ vào từng bước của bài dạy để nhận xét và đánh giá.
Tuy nhiên, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã thay đổi cách tiếp cận này.
Giáo viên được trao quyền chủ động hơn trong việc lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức dạy học phù hợp với đối tượng học sinh của lớp mình. Điều quan trọng là học sinh đạt được yêu cầu cần đạt của chương trình chứ không phải tất cả giáo viên đều phải dạy giống nhau.
Cùng một bài học nhưng có lớp giáo viên cần hướng dẫn kỹ trước khi học sinh thực hành. Có lớp học sinh có thể tự nghiên cứu, tự giải quyết nhiệm vụ học tập và giáo viên chỉ đóng vai trò hỗ trợ.
Ngay trong cùng một khối lớp, trình độ học sinh giữa các lớp cũng có sự khác biệt. Vì vậy, việc dự giờ rồi nhận xét theo quan điểm cá nhân hoặc vô tình áp đặt một cách dạy duy nhất đôi khi không còn phù hợp với tinh thần đổi mới mà chương trình hướng tới. Một tiết dạy hiệu quả ở lớp này chưa chắc đã phù hợp với lớp khác.
Dự giờ ngoài chuyên môn nhiều khi chỉ để hoàn thành kế hoạch
Một thực tế khác là ở không ít trường học, giáo viên Âm nhạc, Mỹ thuật, Giáo dục thể chất, Tiếng Anh vẫn phải tham gia dự giờ các môn Toán, Tiếng Việt, Tự nhiên và Xã hội, Đạo đức... theo kế hoạch chung của nhà trường.
Việc dự giờ chéo giúp giáo viên nắm bắt hoạt động chung, nhưng nếu thực hiện với tần suất lớn thì giá trị chuyên môn mang lại chưa thật sự rõ nét.
Khó có thể kỳ vọng một giáo viên Mỹ thuật góp ý sâu về phương pháp hình thành năng lực toán học cho học sinh.
Tương tự, giáo viên Toán cũng khó đánh giá đầy đủ các yêu cầu chuyên môn đặc thù của một tiết Âm nhạc hay Giáo dục thể chất.
Trong khi đó, thời gian dành cho các hoạt động này hoàn toàn có thể được sử dụng để nghiên cứu bài giảng, xây dựng học liệu hoặc hỗ trợ học sinh.
Nếu mục tiêu của dự giờ là phát triển chuyên môn, có lẽ cần ưu tiên các hoạt động dự giờ theo đúng lĩnh vực giảng dạy hoặc theo nhóm chuyên môn gần nhau để mang lại hiệu quả thiết thực hơn.
Cần chuyển từ "trình diễn tiết dạy" sang hỗ trợ chuyên môn thực chất
Điều giáo viên cần hiện nay không phải là thêm những tiết thao giảng được chuẩn bị kỹ lưỡng mà là những cơ hội trao đổi chuyên môn xuất phát từ các vấn đề thực tế của lớp học.
Đó có thể là kinh nghiệm hỗ trợ học sinh chưa hoàn thành môn học, giải pháp nâng cao kỹ năng đọc hiểu, cách quản lý lớp học, ứng dụng công nghệ trong dạy học hoặc xử lý những tình huống phát sinh trong thực tiễn.
Những nội dung này thường mang lại giá trị thiết thực hơn nhiều so với việc dành hàng chục giờ chuẩn bị cho một tiết dạy trình diễn.
Một tiết thao giảng đẹp chưa chắc phản ánh đúng chất lượng dạy học. Chất lượng giáo dục được hình thành từ hàng trăm tiết học diễn ra mỗi năm học, từ sự tiến bộ của học sinh trong quá trình học tập hằng ngày chứ không phải từ một tiết dạy được chuẩn bị đặc biệt để báo cáo, kiểm tra hay trình diễn.
Nếu mục tiêu là giảm hoạt động hình thức để nhà giáo tập trung cho chuyên môn như yêu cầu của Bộ trưởng, việc rà soát lại tần suất, hình thức và mục đích của hoạt động dự giờ, thao giảng là vấn đề cần được đặt ra.
Bởi lẽ, thời gian của giáo viên là hữu hạn. Mỗi giờ dành cho một tiết thao giảng mang tính trình diễn cũng là một giờ bớt đi để nghiên cứu bài học, hỗ trợ học sinh hoặc tự bồi dưỡng chuyên môn.
Có lẽ đã đến lúc hoạt động dự giờ cần được đổi mới theo hướng thực chất hơn, phù hợp hơn với tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
