Những năm học vừa qua, ngành giáo dục ở các địa phương và trường học đã triển khai rất nhiều hoạt động nhằm tạo động lực thi đua, nâng cao chất lượng dạy học và phát hiện những giáo viên, học sinh có năng lực. Hội thi giáo viên dạy giỏi, kỳ thi học sinh giỏi ở các cấp từng có những giá trị nhất định.
Tuy nhiên, khi những hoạt động giáo dục đã trở nên trùng lặp dễ tạo thêm áp lực cho nhà trường, giáo viên, học sinh thì việc rà soát, điều chỉnh là cần thiết.
Chính vì vậy, Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT ngày 03/9/2026 về việc cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian trong cơ sở giáo dục, đặc biệt là chủ trương không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã và không tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã để lấy thành tích, theo người viết là một chủ trương rất cần thiết và phù hợp với yêu cầu đổi mới quản trị giáo dục hiện nay.
Sự thay đổi này không chỉ là một yêu cầu nhằm cắt giảm một số hoạt động trong nhà trường, mà quan trọng hơn, đây là một sự điều chỉnh cần thiết về tư duy quản lý giáo dục: chuyển từ việc chú trọng hình thức, thành tích sang coi trọng chất lượng giáo dục thực chất. Vì thế, trên nhiều diễn đàn giáo dục, Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT đã nhận được sự đồng thuận của giáo viên.
Cần nhìn nhận lại mục tiêu thực chất của các hội thi
Trong những năm gần đây, giáo viên ở các nhà trường đang phải thực hiện rất nhiều nhiệm vụ: giảng dạy, kiểm tra đánh giá, sinh hoạt chuyên môn, tập huấn, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ, cập nhật các phần mềm quản lý, tham gia các hoạt động giáo dục và thực hiện nhiều nhiệm vụ khác của nhà trường.
Nếu tiếp tục duy trì quá nhiều hội thi, cuộc thi ở từng cấp thì thời gian dành cho nhiệm vụ cốt lõi là dạy học sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng không nhỏ. Vì thế, chúng ta cần đặt câu hỏi: cuộc thi, hội thi được tổ chức để làm gì?
Nếu mục tiêu là phát hiện năng lực, bồi dưỡng chuyên môn, khuyến khích học sinh có năng khiếu và giáo viên có năng lực thì đó là mục tiêu chính đáng. Nhưng nếu hội thi chủ yếu để có thêm giấy chứng nhận, thêm danh hiệu, thêm thành tích cho cá nhân, tổ chuyên môn hoặc nhà trường thì rất dễ chuyển từ thi đua thực chất sang thi đua hình thức.
Thực tế ở không ít nơi, khi có hội thi cấp trường, cấp xã, nhà trường phải thành lập ban tổ chức, ban giám khảo, xây dựng kế hoạch, ra đề, tổ chức thi, chấm thi, tổng hợp kết quả, lập danh sách, trao giải, báo cáo và lưu minh chứng. Tất nhiên, những cuộc thi, hội thi sẽ phát sinh thêm nhiều chi phí.
Giáo viên phải dành thêm thời gian chuẩn bị; học sinh phải ôn luyện; cán bộ quản lý và tổ chuyên môn phải dành nhiều công sức cho một hoạt động chưa chắc tạo ra giá trị tương xứng.
Công văn 5922 đã đặt ra nguyên tắc rất đúng: không phải cắt giảm hoạt động giáo dục, mà tập trung cắt giảm những hoạt động hình thức, trùng lặp, không cần thiết, gây áp lực hoặc không tạo giá trị thiết thực. Đây chính là điểm cần được quán triệt khi triển khai trong thực tế.
Không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã sẽ giảm áp lực cho học sinh
Học sinh hiện nay không chỉ học các môn văn hóa mà còn phải tham gia rất nhiều hoạt động, phong trào, sân chơi, trải nghiệm, văn nghệ, thể thao, STEM, ngoại ngữ, chuyển đổi số... Nếu mỗi cấp lại tổ chức thêm một cuộc thi học sinh giỏi thì vô hình trung tạo ra một “đường đua thành tích” ngay trong nhà trường.
Đặc biệt, có những trường hợp học sinh được lựa chọn đi thi không hoàn toàn vì nhu cầu phát triển năng lực mà vì nhà trường, giáo viên cần thành tích. Khi đó, học sinh phải học thêm, luyện đề, ôn tập kéo dài, chịu áp lực điểm số và kỳ vọng của người lớn. Trong khi, mục tiêu của giáo dục phổ thông không thể chỉ được đo bằng số lượng giải thưởng.
Một học sinh không đạt giải học sinh giỏi nhưng có tiến bộ trong học tập, biết hợp tác, có kỹ năng giao tiếp, có khả năng tự học, biết sáng tạo và có trách nhiệm với cộng đồng vẫn là một học sinh được giáo dục thành công.
Vì vậy, giảm các kỳ thi không cần thiết chính là trả lại cho học sinh thời gian để học tập, vui chơi, trải nghiệm và phát triển toàn diện theo mục tiêu mà Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã đề ra.
Không tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã để lấy thành tích là một bước tiến quan trọng
Người viết bài cho rằng Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT hướng dẫn không tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã để lấy thành tích là một bước tiến quan trọng, mang tính đột phá và rất cần thiết. Chỉ đạo này có ý nghĩa rất lớn đối với đội ngũ giáo viên.
Giáo viên dạy giỏi phải được nhìn nhận qua quá trình lao động nghề nghiệp hằng ngày, chứ không nên chủ yếu qua một tiết dạy được chuẩn bị đặc biệt để dự thi.
Một tiết dạy hội thi có thể rất công phu, có nhiều thiết bị, nhiều phần mềm, nhiều hiệu ứng, nhiều hoạt động. Nhưng điều quan trọng hơn là: sau hội thi, phương pháp đó có được áp dụng thường xuyên trong lớp học hay không? Học sinh có thực sự tiến bộ hay không?
Nếu hội thi biến thành cuộc cạnh tranh về giáo án, thiết bị, minh chứng, hình thức trình bày hoặc kỹ thuật trình diễn thì rất dễ làm sai lệch bản chất của nghề dạy học.
Công văn 5922 quy định rõ: không tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã để lấy thành tích; nếu cần thiết để phát hiện, lựa chọn giáo viên tham gia hội thi cấp trên thì mới tổ chức theo quy định, bảo đảm thiết thực và không phát sinh hồ sơ, minh chứng không cần thiết. Đây là một cách tiếp cận phù hợp với giáo dục thực chất.
Không thi không có nghĩa là không phát hiện giáo viên giỏi, học sinh giỏi
Có ý kiến có thể lo ngại rằng nếu không tổ chức thi cấp trường, cấp xã thì làm thế nào phát hiện học sinh có năng khiếu hoặc giáo viên có năng lực? Theo tôi, đây không phải là vấn đề khó giải quyết.
Đối với học sinh, giáo viên có thể căn cứ vào kết quả học tập thường xuyên, sản phẩm học tập, năng lực thực hành, khả năng tư duy, sáng tạo và sự tiến bộ trong quá trình học tập để phát hiện học sinh có năng khiếu.
Đối với giáo viên, năng lực chuyên môn có thể được nhận diện thông qua sinh hoạt tổ chuyên môn, dự giờ, nghiên cứu bài học, kết quả giáo dục học sinh, khả năng đổi mới phương pháp, chia sẻ kinh nghiệm và đóng góp cho tập thể.
Thậm chí, những phương thức này còn phản ánh năng lực nghề nghiệp toàn diện hơn một cuộc thi diễn ra trong một thời điểm.
Công văn 5922 cũng khuyến khích các hình thức giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, sinh hoạt chuyên môn, thực hành chuyên môn, đồng thời khuyến khích giáo viên tự nguyện chia sẻ sáng kiến, thiết kế thiết bị dạy học, đổi mới phương pháp, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và AI phục vụ trực tiếp hoạt động chuyên môn.
Vì thế, chúng ta cần chuyển từ “thi đua bằng giải thưởng” sang “thi đua bằng chất lượng” - đây có lẽ là vấn đề cốt lõi.
Một nền giáo dục hiện đại không thể lấy số lượng giải thưởng làm thước đo chủ yếu cho chất lượng nhà trường. Một trường có nhiều học sinh đạt giải chưa chắc đã là trường có chất lượng giáo dục toàn diện tốt. Một giáo viên đạt giải hội thi chưa chắc đã là người có hiệu quả giáo dục cao nhất.
Điều chúng ta cần hướng tới là học sinh tiến bộ thật, giáo viên dạy thật, nhà trường quản trị thật, chất lượng giáo dục thật. Khi đó, thành tích nếu có sẽ là kết quả tự nhiên của quá trình giáo dục chứ không phải mục tiêu để chạy theo.
Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT không chỉ đơn thuần là một văn bản yêu cầu “bỏ bớt hội thi” mà ngành Giáo dục đang đặt ra một yêu cầu lớn đối với tư duy quản lý giáo dục: đã đến lúc phải mạnh dạn loại bỏ những hoạt động không còn tạo ra giá trị tương xứng, để trả lại thời gian và nguồn lực cho nhiệm vụ cốt lõi của nhà trường.
Không tổ chức hội thi giáo viên, học sinh giỏi cấp trường, cấp xã để lấy thành tích không có nghĩa là chúng ta coi nhẹ người giỏi. Ngược lại, theo người viết đó là cách để tôn trọng năng lực thật, khuyến khích sự tiến bộ thật và hướng hoạt động giáo dục về đúng bản chất của nó.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
