Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã mở ngành, chuyên ngành liên quan và tăng cường đầu tư cho đào tạo.
Trao đổi về quá trình triển khai tại Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông Việt - Hàn (Đại học Đà Nẵng), Tiến sĩ Huỳnh Ngọc Thọ - Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết, đào tạo nguồn nhân lực vi mạch bán dẫn được xác định là một trong những hướng phát triển quan trọng, gắn với các ngành công nghệ mũi nhọn, công nghiệp công nghệ cao và nhu cầu nhân lực của Đà Nẵng, khu vực miền Trung cũng như cả nước.
Hơn 200 sinh viên thuộc những khóa đào tạo đầu tiên
Trên nền tảng đào tạo và nghiên cứu về công nghệ thông tin, kỹ thuật máy tính, điện tử và công nghệ số, Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông Việt - Hàn (VKU) bắt đầu tuyển sinh chuyên ngành Thiết kế vi mạch bán dẫn từ năm 2024.
Bên cạnh sinh viên tuyển mới vào chuyên ngành, nhà trường còn phát triển lực lượng người học theo định hướng vi mạch bán dẫn từ những ngành có nền tảng chuyên môn gần.
Theo Tiến sĩ Huỳnh Ngọc Thọ, hiện VKU có hơn 200 sinh viên học tập theo chuyên ngành và định hướng vi mạch bán dẫn. Đây là những khóa đào tạo đầu tiên, đang được trang bị kiến thức nền tảng, kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành theo lộ trình.
Từ năm 2026, nhà trường tiếp tục mở rộng định hướng đào tạo sang lĩnh vực đóng gói và kiểm thử vi mạch bán dẫn. Việc này nhằm từng bước tiếp cận hoạt động đào tạo nhân lực theo chuỗi giá trị của ngành, thay vì chỉ tập trung vào một lĩnh vực chuyên môn đơn lẻ.
Lý giải cách tiếp cận này, lãnh đạo VKU cho biết nhà trường không đặt trọng tâm vào việc chạy theo một con số đơn thuần. Quy mô đào tạo sẽ được phát triển trên cơ sở năng lực bảo đảm chất lượng, nhu cầu nhân lực và sự phát triển của hệ sinh thái công nghiệp.
Theo nhà trường, mục tiêu quan trọng là xây dựng đội ngũ kỹ sư có nền tảng chuyên môn vững, năng lực thực hành, khả năng cập nhật công nghệ và thích ứng với nhiều vị trí trong hệ sinh thái công nghệ cao.
“Điều nhà trường quan tâm ở giai đoạn hiện nay không chỉ là quy mô đào tạo, mà quan trọng hơn là xây dựng nền tảng đủ vững về chương trình, đội ngũ, hạ tầng thực hành, hoạt động nghiên cứu và mạng lưới hợp tác để bảo đảm chất lượng đào tạo trong một lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và chuyên môn cao”, Tiến sĩ Huỳnh Ngọc Thọ cho biết.
Khoảng 10 tỷ đồng đầu tư thiết bị, phần mềm chuyên dụng
Đào tạo nhân lực thiết kế vi mạch bán dẫn đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng, công nghệ, phần mềm chuyên dụng và đội ngũ giảng viên. Trên cơ sở đó, VKU đã xây dựng và phát triển Trung tâm Vi mạch bán dẫn và Công nghệ thông minh (VKU-SSTH), cùng hệ thống phòng thí nghiệm, trang thiết bị và không gian thực hành phục vụ đào tạo, nghiên cứu.
Nguồn lực đầu tư ban đầu được triển khai từ nguồn hỗ trợ trong khuôn khổ Dự án ODA của Chính phủ Hàn Quốc, với quy mô khoảng 10 tỷ đồng. Các hạng mục được đầu tư gồm thiết bị nhúng, FPGA, license Synopsys, Cadence và một số phần mềm kiểm thử khác.
Hệ thống hạ tầng này đang được sử dụng cho các học phần chuyên môn, hoạt động thực hành, seminar, workshop, nghiên cứu khoa học và kết nối doanh nghiệp. Theo nhà trường, toàn bộ sinh viên theo học chuyên ngành và định hướng vi mạch bán dẫn được tiếp cận hạ tầng đào tạo theo lộ trình của chương trình.
Bên cạnh nguồn vốn ODA, VKU cho biết đã mở rộng kết nối, huy động sự tham gia của doanh nghiệp, đối tác công nghệ và các tổ chức chuyên môn thông qua hỗ trợ công nghệ, sản phẩm, thiết bị, học liệu và các hoạt động chia sẻ chuyên môn. Tuy nhiên, nhà trường chưa nêu cụ thể số kinh phí tự đầu tư cũng như giá trị nguồn lực huy động từ doanh nghiệp.
Theo Tiến sĩ Huỳnh Ngọc Thọ, hiệu quả đầu tư cho lĩnh vực bán dẫn cần được đánh giá trong quá trình dài hạn. Giá trị của hạ tầng, phòng thí nghiệm và thiết bị không chỉ nằm ở quy mô đầu tư hay thời gian vận hành, mà quan trọng hơn là khả năng tạo môi trường để giảng viên, sinh viên học tập, thực hành, nghiên cứu, phát triển năng lực chuyên môn và từng bước tiếp cận yêu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Chú trọng phát triển đội ngũ và môi trường học thuật
Phát triển đội ngũ giảng viên là một trong những nhiệm vụ được VKU ưu tiên trong giai đoạn đầu triển khai đào tạo.
Nhiều giảng viên của trường đã tham gia các chương trình đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về thiết kế, kiểm thử và đóng gói vi mạch bán dẫn. Trong đó, một số người tham gia chương trình đào tạo giảng viên nguồn và tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu theo định hướng vi mạch bán dẫn.
Lãnh đạo nhà trường cho rằng đây là bước chuẩn bị có tính nền tảng, bởi chất lượng nguồn nhân lực đào tạo sẽ quyết định khả năng phát triển bền vững của ngành trong dài hạn.
Song song với chương trình chính khóa, VKU tổ chức các hội thảo, seminar, chương trình giao lưu với chuyên gia, doanh nghiệp và khuyến khích sinh viên tham gia cuộc thi chuyên ngành.
Sinh viên của trường đã giành hai giải Triển vọng tại vòng chung kết Cuộc thi Thiết kế Vi mạch cho Đô thị thông minh lần thứ hai tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ba đội khác lọt vào Top 5 vòng loại khu vực miền Trung tại một cuộc thi chuyên môn về vi mạch bán dẫn.
Nhà trường cũng thành lập Câu lạc bộ Vi mạch VKU (VKU.ICC), tạo không gian để sinh viên trao đổi kiến thức, tự học, chia sẻ kinh nghiệm, tham gia hoạt động nghiên cứu, cuộc thi và kết nối với chuyên gia. Qua đó, hoạt động phát triển năng lực trong lĩnh vực vi mạch được mở rộng ra ngoài khuôn khổ các học phần chính khóa.
Chưa đưa ra dự báo cố định về nhu cầu tuyển dụng
Các khóa sinh viên đầu tiên của chuyên ngành Thiết kế vi mạch bán dẫn tại VKU hiện vẫn đang học tập và hoàn thiện năng lực chuyên môn. Vì vậy, nhà trường chưa có số liệu đầu ra đối với các khóa tuyển sinh trực tiếp vào chuyên ngành này.
Từ các ngành có nền tảng chuyên môn gần, một số sinh viên của VKU đã phát triển theo định hướng vi mạch bán dẫn và làm việc trong những lĩnh vực phù hợp. Tuy nhiên, nhà trường chưa công bố số lượng cụ thể, cũng chưa nêu cam kết tuyển dụng từ doanh nghiệp trong 3-5 năm tới.
Theo đại diện VKU, nhà trường không chờ đến khi sinh viên tốt nghiệp mới bắt đầu kết nối với thị trường lao động. Trong quá trình đào tạo, sinh viên được tham gia các chương trình hợp tác, hội thảo và giao lưu với Mixel Việt Nam, Connexus cùng một số doanh nghiệp, tổ chức chuyên môn; các seminar về công nghệ sản xuất bán dẫn và hội thảo định hướng nghề nghiệp trong lĩnh vực thiết kế vi mạch.
VKU cũng mở rộng hợp tác với Viện Hệ thống Nano Điện tử (ENAS), Cộng hòa Liên bang Đức; Hiệp hội Mạch và Hệ thống IEEE cùng các đối tác trong lĩnh vực vi mạch nhằm phát triển mạng lưới đào tạo, nghiên cứu và nguồn nhân lực.
Về nhu cầu nhân lực trong 3-5 năm tới, nhà trường nhận định thị trường bán dẫn sẽ tiếp tục thay đổi cùng với quá trình hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp, các dự án đầu tư và sự phát triển của chuỗi cung ứng công nghệ. Vì vậy, thay vì đưa ra một con số dự báo cố định, VKU lựa chọn duy trì trao đổi với doanh nghiệp để cập nhật yêu cầu về kỹ năng, công nghệ và vị trí việc làm, từ đó điều chỉnh chương trình đào tạo.
Trước lo ngại quy mô đào tạo tăng nhanh trong khi khả năng hấp thụ nhân lực của thị trường có thể chưa theo kịp, Tiến sĩ Huỳnh Ngọc Thọ cho rằng việc nhiều cơ sở giáo dục đại học tham gia đào tạo là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, vấn đề cần quan tâm không chỉ là số lượng cơ sở hay quy mô tuyển sinh mà còn gồm chất lượng chương trình, năng lực đội ngũ, điều kiện thực hành và mức độ gắn kết với doanh nghiệp.
Tại VKU, đào tạo vi mạch bán dẫn được đặt trong hệ sinh thái công nghệ rộng hơn. Ngoài kiến thức theo định hướng vi mạch, sinh viên còn được trang bị nền tảng về kỹ thuật máy tính, điện tử, thiết kế phần cứng, hệ thống nhúng, lập trình và công nghệ số.
Theo nhà trường, cách tiếp cận này nhằm chuẩn bị cho người học không chỉ đáp ứng một nhóm vị trí việc làm trước mắt mà còn có khả năng thích ứng lâu dài với sự phát triển của ngành công nghiệp công nghệ cao.
Từ quá trình triển khai, VKU cho rằng để thực hiện mục tiêu phát triển nguồn nhân lực bán dẫn đến năm 2030, cần tiếp tục có cơ chế đầu tư tập trung và dài hạn cho những cơ sở đào tạo có năng lực và định hướng rõ ràng.
Các chính sách cần ưu tiên đầu tư hạ tầng, phòng thí nghiệm và phần mềm chuyên dụng; hỗ trợ phát triển đội ngũ giảng viên, chuyên gia; đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp tham gia thực chất hơn vào quá trình đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực.
“Đào tạo nhân lực bán dẫn là một quá trình dài hạn, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp”, Tiến sĩ Huỳnh Ngọc Thọ nhấn mạnh.
