Sau sáp nhập trường, không ít người từ hiệu trưởng trở thành hiệu phó, có người từ hiệu phó trở lại làm giáo viên.
Bên cạnh những người sẵn sàng thích nghi và xem đây là cơ hội để tiếp tục cống hiến, vẫn có những cán bộ quản lý không tránh khỏi những “tâm tư”, áp lực khi phải rời khỏi vai trò đã gắn bó trong nhiều năm.
Người viết là giáo viên đã có dịp trò chuyện với một số nguyên cán bộ quản lý ở đơn vị cũ và có đôi điều cùng chia sẻ về những khó khăn phía sau sự thay đổi tưởng chừng chỉ là thay đổi chức danh ấy.
Thứ nhất, khó khăn lớn nhất có lẽ là vượt qua tâm lý đã quen với vai trò lãnh đạo, quản lý.
Trong nhiều năm công tác, hiệu trưởng và hiệu phó là những người tổ chức, điều hành, phân công và đưa ra các quyết định quan trọng trong nhà trường. Họ quen với việc chủ trì các cuộc họp, chỉ đạo công việc, kiểm tra và đánh giá quá trình thực hiện nhiệm vụ của giáo viên, nhân viên.
Khi trở lại làm giáo viên, sự thay đổi về vai trò có thể tạo nên những áp lực tâm lý không nhỏ. Từ người thường xuyên phân công, chỉ đạo công việc, họ trở thành người thực hiện nhiệm vụ theo sự phân công trong một cơ cấu tổ chức mới.
Có những hiệu trưởng, hiệu phó sau sắp xếp trở lại làm giáo viên phải sinh hoạt chuyên môn tại tổ và chịu sự phân công, điều hành về chuyên môn của tổ trưởng chuyên môn. Đây thực sự là một sự đổi vai không dễ dàng, nhất là khi tổ trưởng chuyên môn có thể từng là người trực thuộc sự quản lý của mình.
Thứ hai, với không ít hiệu trưởng, hiệu phó, sự thay đổi vị trí công tác còn đi kèm cảm giác dang dở sau một chặng đường dài phấn đấu.
Thực tế, nhiều cán bộ quản lý giáo dục đi lên bằng năng lực, giỏi chuyên môn nghiệp vụ. Họ từng là giáo viên giỏi, có uy tín, sau đó được tín nhiệm giao nhiệm vụ tổ trưởng chuyên môn, rồi tiếp tục phấn đấu để trở thành hiệu phó, hiệu trưởng. Mỗi bước đi thường là kết quả của nhiều năm học tập, rèn luyện, tích lũy kinh nghiệm và khẳng định năng lực.
Trong số đó có những người mới được bổ nhiệm vào vị trí quản lý chưa lâu. Họ đang bắt đầu làm quen với công việc, xây dựng kế hoạch và ấp ủ những dự định cho đơn vị thì quá trình sắp xếp, sáp nhập khiến vị trí công tác thay đổi.
Bởi vậy, khó khăn đôi khi không đơn thuần là chuyện thay đổi chức danh hay quyền hạn. Với một số người, đó còn là cảm giác phải tạm dừng một hành trình nghề nghiệp mà mình đã dành nhiều thời gian, công sức để đạt được mơ ước.
Thứ ba, từ hiệu trưởng xuống làm hiệu phó chuyên môn là một sự thay đổi không đơn giản, đặc biệt khi phải trở lại với nhiệm vụ giảng dạy.
Theo quy định về chế độ làm việc, hiệu phó phải thực hiện định mức giảng dạy. Với những người đã có thời gian dài làm hiệu trưởng, việc trở lại trực tiếp đứng lớp với định mức 4 tiết/tuần có thể đặt ra không ít yêu cầu mới.
Thực tế, trong thời gian làm hiệu trưởng, nhiều người chủ yếu tham gia giảng dạy những nội dung phù hợp với điều kiện công tác như hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Trong khi đó, chương trình giáo dục phổ thông đã có nhiều thay đổi, sách giáo khoa mới được triển khai, yêu cầu về phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá cũng khác trước.
Một hiệu trưởng khi trở thành hiệu phó chuyên môn có thể phải dành nhiều thời gian nghiên cứu lại chương trình môn học, nội dung sách giáo khoa, yêu cầu cần đạt và phương pháp tổ chức dạy học. Việc chuẩn bị một bài giảng hôm nay cũng đòi hỏi giáo viên phải ứng dụng công nghệ, khai thác học liệu số, từng bước nâng cao năng lực số và tiếp cận các công cụ AI phù hợp.
Thứ tư, có năng lực quản lý tốt chưa đồng nghĩa với việc khi trở lại đứng lớp sẽ có thể ngay lập tức dạy học hiệu quả.
Trong công tác quản lý, hiệu trưởng và hiệu phó thường làm việc với giáo viên, nhân viên và các lực lượng liên quan. Công việc gắn với tổ chức, điều hành, hướng dẫn, phân công và kiểm tra nhiệm vụ.
Nhưng khi trở lại với công việc của một giáo viên, đối tượng trực tiếp lại là học sinh với những đặc điểm tâm lý và rất khác nhau. Một bài dạy thành công không chỉ phụ thuộc vào kiến thức chuyên môn mà còn cần khả năng thấu hiểu học sinh, tạo động lực học tập, tổ chức hoạt động và xây dựng mối quan hệ tích cực trong lớp học.
Có người có năng lực chuyên môn tốt, quản lý hiệu quả khi làm việc với tập thể giáo viên nhưng khi đứng trước học sinh lại cần một cách tiếp cận khác phù hợp với tâm lí lứa tuổi. Học sinh không thể tiếp nhận kiến thức chỉ bằng những yêu cầu mang tính mệnh lệnh.
Thứ năm, khi thay đổi vị trí, nhiều công việc mới cũng trở thành một thử thách. Chẳng hạn, một hiệu trưởng khi được phân công làm hiệu phó chuyên môn phải phụ trách những công việc trước đây vốn do hiệu phó chuyên môn đảm nhiệm đó là xếp thời khóa biểu.
Xếp thời khóa biểu là bài toán khá phức tạp, liên quan đến đội ngũ giáo viên, môn học, phòng học, số tiết, đặc điểm từng lớp và nhiều yêu cầu khác của nhà trường.
Chỉ cần một giáo viên nghỉ hưu, chuyển công tác, nghỉ dài hạn hoặc có sự thay đổi về phân công chuyên môn cũng có thể kéo theo nhiều điều chỉnh. Làm sao để vừa bảo đảm đúng quy định, vừa phù hợp với điều kiện thực tế và hạn chế thấp nhất những bất tiện cho giáo viên, học sinh không phải là việc dễ dàng.
Thứ sáu, sự thay đổi về thu nhập và các mối quan hệ công việc cũng là những vấn đề cần thời gian để thích nghi.
Khi từ hiệu trưởng trở thành hiệu phó, hoặc từ hiệu phó trở lại làm giáo viên, thu nhập sẽ giảm do thay đổi phụ cấp chức vụ và các khoản gắn với vị trí công tác. Đây là một thực tế có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của mỗi cá nhân và gia đình, nhất là với những người đã giữ chức vụ quản lý trong một thời gian dài.
Bên cạnh đó, các mối quan hệ trong công việc cũng thay đổi. Một người từng là cấp trên trực tiếp của nhiều giáo viên có thể trở thành cấp phó hoặc trở thành đồng nghiệp của chính những người mình từng quản lý. Sự thay đổi ấy đòi hỏi người chuyển vị trí phải có sự điều chỉnh trong cách ứng xử, đồng thời tập thể cũng cần có thái độ tinh tế và tôn trọng.
Có thể khẳng định, sáp nhập, sắp xếp là xu hướng tất yếu trong quá trình tổ chức lại bộ máy trường học. Không còn cách nào khác, những người từ hiệu trưởng xuống làm hiệu phó hay từ cán bộ quản lý trở lại làm giáo viên đều cần chủ động vượt qua áp lực tâm lý, sẵn sàng học hỏi và thích nghi với vai trò mới.
Khi vượt qua được những băn khoăn về chức danh và vị thế, mỗi người vẫn có thể tiếp tục mang năng lực, kinh nghiệm và tâm huyết của mình để cống hiến cho học sinh và sự phát triển của nhà trường.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
