Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã gửi dự thảo Thông tư Quy định chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông, dự bị đại học đến các trường học để xin ý kiến. Theo dự thảo, giáo viên trường tiểu học là 24 tiết; giáo viên trường trung học cơ sở là 20 tiết; giáo viên trường trung học phổ thông là 19 tiết/ tuần.
Như vậy, giáo viên trường tiểu học tăng thêm 01 tiết; giáo viên trường trung học cơ sở tăng thêm 01 tiết; giáo viên trung học phổ thông tăng thêm 02 tiết/ tuần so với hiện nay. Là một giáo đang dạy tại một trường trung học cơ sở, bản thân người viết bài cho rằng cấp trung học cơ sở nên giữ định mức 19 tiết/ tuần như hiện nay là phù hợp.
Bởi thực tế, hiện nay giáo viên trung học cơ sở hiện nay đang có thời gian làm việc/ tuần nhiều nhất các cấp học phổ thông. Mỗi tuần, giáo viên trung học cơ sở dạy theo định mức 19 tiết (14,25 giờ); giáo viên tiêt học dạy 23 tiết (13,42 giờ); giáo viên trung học phổ thông 17 tiết (12,75 giờ).
Định mức 19 tiết/tuần không phải là thấp so với khối lượng công việc thực tế
Chúng ta đều biết, 01 tiết dạy trên lớp không đơn thuần là 45 phút đứng lớp. Để thực hiện tốt một tiết học, giáo viên phải trải qua nhiều công đoạn: nghiên cứu chương trình, xây dựng kế hoạch bài dạy, chuẩn bị học liệu, thiết kế hoạt động học tập, lựa chọn phương pháp giảng dạy, tổ chức kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh hoạt động dạy học cho phù hợp với từng đối tượng học sinh.
Sau giờ lên lớp, giáo viên còn phải chấm bài, nhận xét, đánh giá kết quả học tập, cập nhật thông tin, theo dõi sự tiến bộ của học sinh và phối hợp với cha mẹ học sinh. Đặc biệt, với yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực người học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, giáo viên không thể chỉ truyền đạt kiến thức theo lối cũ mà phải đầu tư nhiều hơn cho việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm, thảo luận, thực hành và vận dụng kiến thức.
Như vậy, nếu chỉ nhìn vào số tiết đứng lớp để đánh giá khối lượng lao động của giáo viên thì chưa phản ánh đầy đủ bản chất công việc. Định mức 19 tiết/tuần đã phải được đặt trong mối tương quan với toàn bộ nhiệm vụ chuyên môn mà giáo viên trung học cơ sở đang đảm nhận.
Do đó, tăng thêm 01 tiết dạy không đơn giản là tăng thêm 45 phút làm việc, mà còn kéo theo thời gian chuẩn bị, kiểm tra, đánh giá và các công việc liên quan.
Thực tế cho thấy đặc thù giáo dục trung học cơ sở đòi hỏi giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian cho học sinh
Học sinh trung học cơ sở đang ở giai đoạn chuyển tiếp quan trọng về thể chất, tâm lý và nhận thức. Đây là lứa tuổi có nhiều biến động, bắt đầu hình thành ý thức cá nhân, có nhu cầu khẳng định bản thân nhưng khả năng tự kiểm soát hành vi chưa hoàn thiện.
Vì vậy, nhiệm vụ của giáo viên không chỉ là dạy chữ mà còn phải giáo dục đạo đức, hình thành kỹ năng sống, hỗ trợ tâm lý và định hướng hành vi cho học sinh.
Trong thực tế, giáo viên chủ nhiệm phải dành nhiều thời gian để quản lý lớp học, nắm bắt hoàn cảnh gia đình, giải quyết mâu thuẫn giữa học sinh, phối hợp với phụ huynh và xử lý các tình huống phát sinh.
Giáo viên bộ môn cũng phải quan tâm đến học sinh chưa đạt yêu cầu, tổ chức hỗ trợ học tập, điều chỉnh phương pháp và thực hiện các nhiệm vụ giáo dục khác theo phân công.
Bên cạnh đó, việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và phát triển năng lực tự học của học sinh. Những yêu cầu này cần thời gian thực hiện thực chất, không thể chỉ hoàn thành bằng việc tăng số tiết lên lớp.
Nếu tăng định mức thêm một tiết mỗi tuần mà không đồng thời giảm những nhiệm vụ khác, giáo viên sẽ có ít thời gian hơn để chuẩn bị bài dạy, nghiên cứu chuyên môn và hỗ trợ học sinh. Điều đó có thể dẫn đến tình trạng tăng số lượng giờ dạy nhưng chưa chắc nâng cao được chất lượng giáo dục.
Nếu tăng một tiết dạy có thể tạo thêm áp lực cho giáo viên và tổ chuyên môn. Một tiết dạy tăng thêm mỗi tuần, xét riêng lẻ, có thể được xem là không đáng kể.
Tuy nhiên, nếu tính trong cả năm học, với nhiều tuần thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, đây là sự gia tăng thường xuyên về khối lượng công việc.
Đối với một trường có hàng chục giáo viên, số tiết tăng thêm sẽ là con số đáng kể, tác động đến việc bố trí thời khóa biểu, phân công chuyên môn và cân đối nhiệm vụ giữa các giáo viên.
Đặc biệt, ở cấp trung học cơ sở, giáo viên thường phải đảm nhận nhiều lớp, nhiều đối tượng học sinh; một số môn có số tiết ít, việc bố trí thời khóa biểu đã phức tạp. Nếu tăng định mức mà không tính đến đặc thù từng môn học, quy mô trường, số lớp, số học sinh và nhiệm vụ kiêm nhiệm, việc phân công có thể trở nên thiếu linh hoạt, thậm chí làm tăng áp lực cho những giáo viên vốn đã có khối lượng công việc lớn.
Cần nhìn nhận rằng chất lượng giáo dục không chỉ được quyết định bởi số tiết dạy của giáo viên mà còn phụ thuộc vào chất lượng từng giờ học, năng lực sư phạm, điều kiện dạy học và thời gian đầu tư cho từng học sinh. Một giáo viên có đủ thời gian chuẩn bị bài, đổi mới phương pháp, nghiên cứu tài liệu và đánh giá học sinh sẽ có điều kiện nâng cao chất lượng giảng dạy tốt hơn một giáo viên luôn phải chạy theo định mức giờ dạy và các nhiệm vụ phát sinh.
Vì vậy, không nên xem tăng định mức giờ dạy là giải pháp đơn giản để sử dụng hiệu quả đội ngũ nhà giáo. Nếu mục tiêu là nâng cao hiệu quả sử dụng nhân lực, cần ưu tiên bố trí giáo viên hợp lý, khắc phục tình trạng thừa thiếu cục bộ, giảm công việc hành chính không cần thiết và nâng cao chất lượng quản lý nhà trường.
Một số kiến nghị và giải pháp về định mức giờ dạy của giáo viên trung học cơ sở
Từ những phân tích trên, người viết bài xin đề xuất một số ý kiến:
Thứ nhất, giữ nguyên định mức 19 tiết/tuần đối với giáo viên trung học cơ sở. Đây là mức phù hợp với đặc thù cấp học và yêu cầu thực hiện chương trình giáo dục hiện hành.
Thứ hai, rà soát, cắt giảm những nhiệm vụ hành chính và hồ sơ không cần thiết. Cần tránh tình trạng giáo viên vừa phải hoàn thành đầy đủ hồ sơ trực tuyến, hồ sơ giấy, báo cáo định kỳ, các loại dữ liệu trùng lặp, vừa phải tăng thời lượng giảng dạy. Những nhiệm vụ không trực tiếp phục vụ hoạt động giáo dục cần được xem xét tinh giản để giáo viên tập trung vào chuyên môn.
Thứ ba, bố trí đội ngũ giáo viên khoa học, phù hợp với nhu cầu thực tế. Cần có giải pháp khắc phục tình trạng thiếu giáo viên ở một số môn học, thừa thiếu cục bộ giữa các trường và khó khăn trong phân công giảng dạy. Việc tuyển dụng, điều tiết và sử dụng giáo viên hợp lý sẽ bền vững hơn so với việc tăng định mức đồng loạt.
Thứ tư, lấy chất lượng giờ dạy và sự tiến bộ của học sinh làm thước đo hiệu quả. Chính sách về định mức lao động cần tạo điều kiện để giáo viên đầu tư cho từng bài giảng, quan tâm đến học sinh còn hạn chế và thực hiện đổi mới giáo dục thực chất, thay vì chỉ chú trọng gia tăng số tiết đứng lớp.
Vì vậy, là giáo viên, tôi mong muốn cơ quan soạn thảo giữ nguyên định mức 19 tiết/tuần đối với giáo viên trung học cơ sở, không tăng thêm 01 tiết như đề xuất trong dự thảo Thông tư.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
