Trong giáo dục đại học hiện nay, một câu hỏi ngày càng trở nên quan trọng là: làm thế nào để tri thức được tạo ra trong trường đại học thực sự đi vào cuộc sống; làm thế nào để sinh viên không chỉ học về những vấn đề của xã hội mà có thể trực tiếp tham gia giải quyết những vấn đề ấy?
Câu chuyện hợp tác giữa FZS và Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng trong suốt 16 năm qua đã từng bước tạo thành chuỗi liên kết giữa người học – nhà trường – nhà khoa học – đối tác quốc tế – cộng đồng và địa bàn thực tiễn.
Từ hỗ trợ nghiên cứu đến hình thành năng lực nghiên cứu của sinh viên
Quỹ Hỗ trợ Sinh viên nghiên cứu khoa học của FZS đồng hành cùng sinh viên Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng từ năm 2010.
FZS không chỉ hỗ trợ kinh phí, tạo điều kiện cho sinh viên tham gia thực địa mà còn mở ra nhiều cơ hội để các bạn trẻ nuôi dưỡng đam mê nghiên cứu, phát triển năng lực khoa học và đóng góp thiết thực cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học.
Nhiều đề tài đã vượt qua quá trình đánh giá chuyên môn khắt khe và được công bố tại các hội nghị, kỷ yếu khoa học uy tín trong nước và quốc tế.
Năm 2026, Quỹ Hỗ trợ Sinh viên nghiên cứu khoa học của FZS lựa chọn và tài trợ cho 04 đề tài nghiên cứu, với tổng kinh phí 75 triệu đồng, tập trung vào các hướng nghiên cứu như cây dược liệu, tính chỉ các-bon rừng, giáo dục bảo tồn thiên nhiên và ứng dụng viễn thám trong quản lý sức khỏe hệ sinh thái rừng.
Nhìn ở góc độ kinh phí, đây chưa phải là một khoản đầu tư lớn. Nhưng từ góc độ giáo dục, Quỹ hỗ trợ đã tạo cơ hội để sinh viên được đặt câu hỏi, xây dựng giả thuyết, thiết kế nghiên cứu, đi thực địa, thu thập và xử lý dữ liệu, trao đổi với chuyên gia và công bố kết quả…
Từ bước đăng ký tham gia xét chọn đề tài đến báo cáo đề cương, bảo vệ đề tài… mỗi hành trình là một không gian học thuật giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng. Nói cách khác, sinh viên được tiếp cận với nghiên cứu không chỉ như một yêu cầu học tập, mà như một phương thức học tập và giải quyết vấn đề.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng cho rằng, đây cũng là một hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục đại học: thay vì chỉ truyền đạt tri thức đã có, nhà trường cần tạo môi trường để người học tạo ra tri thức mới và sử dụng tri thức để giải quyết những vấn đề của thực tiễn.
Điều đáng chú ý các chủ đề nghiên cứu được lựa chọn đều gắn với những vấn đề đang đặt ra đối với tài nguyên, môi trường và đa dạng sinh học của khu vực miền Trung – Tây Nguyên.
“Một khoản kinh phí hỗ trợ nghiên cứu không chỉ tạo ra một đề tài; một chuyến thực địa không chỉ tạo ra một trải nghiệm; một seminar không chỉ là một buổi trao đổi học thuật. Nếu được kết nối đúng cách, những hoạt động đó có thể trở thành mắt xích của một hệ sinh thái học tập và hành động vì phát triển bền vững.
Như vậy, hỗ trợ sinh viên nghiên cứu đồng thời cũng là đầu tư cho nguồn nhân lực trẻ trong lĩnh vực bảo tồn và phát triển bền vững” – Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng nhấn mạnh.
Đưa giảng đường đến gần hơn với thực tiễn
Nếu nghiên cứu khoa học giúp sinh viên hình thành năng lực tạo ra tri thức thì thực địa giúp sinh viên hiểu tri thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trong một bối cảnh cụ thể.
Trần Thanh Hiếu, cựu sinh viên ngành Công nghệ Sinh học, Khoa Sinh – Nông nghiệp – Môi trường là thành viên nhóm thực hiện đề tài “Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật mã vạch DNA phục vụ công tác định danh loài sâm khoẻ Kbang” được FZS tài trợ năm 2025. Đây là một trong những đề tài đã được đánh giá rất cao và đã được công bố trong Kỷ yếu Hội nghị Khoa học Toàn quốc về Công nghệ Sinh học năm 2026.
Hiếu cho biết, thực hiện đề tài đã giúp các thành viên trong nhóm ý thức rõ hơn về trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc bảo vệ các loài động thực vật hoang dã và hệ sinh thái tự nhiên tại Việt Nam. Đồng thời, những chuyến khảo sát thực địa trong điều kiện khó khăn tại Kon Ka King đã trở thành trải nghiệm đáng nhớ, góp phần nuôi dưỡng đam mê và định hướng con đường nghiên cứu lâu dài của mỗi thành viên trong nhóm”.
Tiếp nối hành trình học tập, nghiên cứu từ các đề tài khoa học gắn với thực tiễn bảo tồn thiên nhiên, Trần Thanh Hiếu vừa tiếp tục được FZS tài trợ toàn bộ kinh phí tham gia khóa tập huấn “Nâng cao năng lực quản lý các loài động vật hoang dã thông qua ứng dụng di truyền học bảo tồn và khoa học pháp y”, sẽ diễn ra từ ngày 5 đến 9/10/2026 tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Đây là cơ hội để tiếp cận các kỹ thuật tiên tiến trong di truyền học bảo tồn như DNA barcoding, giải trình tự MinION, phân tích di truyền quần thể và khoa học pháp y phục vụ bảo tồn động vật hoang dã. Cũng là một minh chứng rõ nét cho cách tiếp cận đào tạo mở: sinh viên không bị giới hạn bởi không gian của một trường đại học mà được kết nối với các cơ sở đào tạo, chuyên gia và những chương trình chuyên sâu khác.
Đại diện Văn phòng hợp tác FZS cũng cho biết, sắp tới tổ chức sẽ tiếp tục hỗ trợ sinh viên thực hiện nghiên cứu về số hóa và lưu trữ văn hóa Ba Na thông qua các sản phẩm thủ công truyền thống như vải thổ cẩm và đan lát, hướng tới phục vụ phát triển du lịch cộng đồng.
Điều này cho thấy một chuyển dịch quan trọng trong tư duy bảo tồn. Bảo tồn không chỉ là bảo vệ rừng, bảo vệ động vật hoang dã hay giữ gìn đa dạng sinh học. Bảo tồn còn phải gắn với văn hóa, tri thức bản địa, sinh kế và quyền lợi của cộng đồng địa phương. Đó cũng là lý do các hoạt động hợp tác ngày càng cần cách tiếp cận liên ngành, kết hợp giữa khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, giáo dục, công nghệ và phát triển cộng đồng.
Sinh viên học về bảo tồn và được trao cơ hội hành động
Một dấu ấn khác trong hành trình hợp tác giữa FZS và Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng là sự hình thành Câu lạc bộ Sinh viên bảo tồn thiên nhiên.
Vừa chính thức ra mắt vào tháng 8/2026 với 14 thành viên là sinh viên, Câu lạc bộ không dừng ở việc tạo ra một sân chơi ngoại khóa mà còn góp phần nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm, ý thức hành động và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ đối với thiên nhiên và môi trường.
Thông qua seminar chuyên đề, tập huấn kỹ năng, hoạt động thực địa, trekking, thu thập số liệu, kết nối với các chương trình bảo tồn trong cả nước và giáo dục bảo tồn tại các trường trung học cơ sở, trung học phổ thông ở Đà Nẵng, sinh viên được đặt vào những tình huống gần với công việc thực tế. Mỗi thành viên phải biết làm việc nhóm, tổ chức hoạt động, giao tiếp với cộng đồng, truyền thông khoa học, xử lý dữ liệu và quan trọng nhất là chuyển kiến thức thành hành động.
Đây chính là một trong những năng lực mà giáo dục đại học hiện đại cần hướng tới. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng cho rằng, một sinh viên ngành Sinh học hay Quản lý tài nguyên và môi trường không chỉ cần biết về hệ sinh thái, đa dạng sinh học hay các phương pháp nghiên cứu.
Các em còn cần biết làm thế nào để thuyết phục cộng đồng cùng bảo vệ một khu rừng; làm thế nào để biến dữ liệu khoa học thành thông tin phục vụ quản lý; làm thế nào để một sáng kiến bảo tồn có thể tạo ra sinh kế và làm thế nào để công chúng hiểu rằng bảo tồn thiên nhiên chính là bảo vệ tương lai của chính con người.
Vì vậy, việc hình thành những “thủ lĩnh trẻ” về bảo tồn có thể xem là một khoản đầu tư dài hạn cho nguồn nhân lực.
Kon Hà Nừng – từ địa bàn thực địa đến “phòng thí nghiệm sống”
Trong chuỗi hoạt động hợp tác của FZS và Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng ngày càng giữ vai trò quan trọng. Tại đây, các vấn đề về đa dạng sinh học, quản lý tài nguyên rừng, sinh kế cộng đồng, du lịch, văn hóa bản địa và phát triển bền vững cùng tồn tại trong một không gian thực tiễn.
Kon Hà Nừng có thể trở thành một “phòng thí nghiệm sống” cho hoạt động đào tạo và nghiên cứu. Đặc biệt, trong việc thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học, Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng là một không gian thực tiễn quan trọng. Những cánh rừng nguyên sinh, nguồn gen bản địa quý hiếm và hệ sinh thái đặc sắc của Kon Hà Nừng không chỉ là tài sản thiên nhiên vô giá mà còn trở thành “giảng đường mở” cho các nhà nghiên cứu trẻ.
Trong tháng 8/2026, FZS và Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng đã tổ chức seminar khoa học với chủ đề “Hiện trạng và định hướng phát triển du lịch cộng đồng bền vững tại Tây Nguyên: Trường hợp Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng”.
Chương trình đã trở thành diễn đàn trao đổi đa chiều về một vấn đề đang nhận được sự quan tâm tại khu vực Tây Nguyên hiện nay: làm thế nào để phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững, vừa tạo sinh kế cho người dân, vừa bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên và các giá trị văn hóa bản địa tại Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng.
Từ góc độ giáo dục đại học, những diễn đàn như vậy có ý nghĩa vượt ra ngoài một hoạt động học thuật đơn thuần.
Đó là nơi tri thức từ trường đại học gặp những vấn đề thực tế của địa phương; nơi nhà khoa học, cán bộ quản lý, chuyên gia và cộng đồng có thể cùng nhìn vào một vấn đề dưới nhiều góc độ. Cũng từ seminar, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng đã kết nối hỗ trợ đại diện Ban Thư ký Khu Dự trữ sinh quyển Kon Hà Nừng tham dự hội thảo về GIS trong quản lý tài nguyên rừng tại Trường.
Việc đưa GIS, viễn thám và các công cụ công nghệ hiện đại vào nghiên cứu, giám sát và quản lý tài nguyên mở ra khả năng hình thành những hướng hợp tác mới giữa khoa học – công nghệ – đào tạo – quản lý tài nguyên.
Giáo dục bảo tồn cần bắt đầu từ nhà trường
Một hướng đi khác đang được FZS và Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng thúc đẩy là mở rộng giáo dục bảo tồn tới học sinh phổ thông.
Cuộc thi “Ý tưởng sáng tạo xanh – Giải pháp sinh thái cho tương lai” lần thứ 3 dành cho học sinh tại thành phố Đà Nẵng đang được triển khai, hướng tới tạo không gian để học sinh phát hiện những vấn đề môi trường, hình thành ý tưởng và đề xuất các giải pháp cho tương lai.
Nếu giáo dục bảo tồn chỉ được thực hiện khi một người đã trở thành sinh viên chuyên ngành môi trường hay sinh học thì có lẽ đã quá muộn.
Nhận thức về thiên nhiên cần được hình thành từ sớm; năng lực quan sát, đặt câu hỏi và đề xuất giải pháp cũng cần được nuôi dưỡng từ những năm tháng học phổ thông.
Vì vậy, việc kết nối đại học với trường phổ thông thông qua các hoạt động khoa học, giáo dục bảo tồn và sáng tạo xanh không chỉ có ý nghĩa đối với môi trường mà còn góp phần xây dựng văn hóa khoa học và trách nhiệm xã hội trong thế hệ trẻ.
Sau những thành công từ hai mùa tổ chức (năm 2024, 2025), cuộc thi năm nay cũng đang nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ từ các trường phổ thông, thu hút nhiều học sinh tham gia. Vòng chung kết cuộc thi dự kiến diễn ra vào tháng 10/2026.
Khi hợp tác quốc tế trở thành động lực cho đổi mới giáo dục
Những hoạt động hợp tác giữa FZS và Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng đã triển khai có thể nhìn nhận như những bước đi ban đầu trong việc hình thành một hệ sinh thái giáo dục – nghiên cứu – bảo tồn – cộng đồng.
Trong hệ sinh thái đó, mỗi thành tố giữ một vai trò: Nhà trường tạo môi trường và kết nối nguồn lực. Đối tác quốc tế mang đến kinh nghiệm, mạng lưới và cơ hội hợp tác. Nhà khoa học cung cấp tri thức và phương pháp. Sinh viên là lực lượng học tập, nghiên cứu và hành động. Cộng đồng là chủ thể của quá trình phát triển bền vững. Kon Hà Nừng là không gian thực tiễn để tri thức được kiểm chứng và chuyển hóa thành giá trị.
Cách tiếp cận này cũng gợi mở một vấn đề rộng hơn đối với các trường đại học Việt Nam: hợp tác quốc tế không nên chỉ được nhìn nhận qua số lượng biên bản ghi nhớ, hội thảo hay chương trình trao đổi. Giá trị sâu xa hơn nằm ở khả năng biến hợp tác thành những cơ hội học tập, nghiên cứu và sáng tạo thực chất cho người học; đồng thời tạo ra những sản phẩm có ích cho xã hội.
Với FZS và Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, một hướng đi như vậy đang từng bước được hình thành. Từ 75 triệu đồng hỗ trợ 04 đề tài nghiên cứu của sinh viên, từ một nhóm 14 sinh viên trong Câu lạc bộ bảo tồn, từ những seminar khoa học, những chuyến thực địa, những cơ hội thực tập và những ý tưởng nghiên cứu về thiên nhiên, văn hóa và cộng đồng…, một mạng lưới hợp tác rộng hơn đang dần được kết nối.
Giá trị của mô hình không nằm ở quy mô của từng khoản đầu tư. Giá trị nằm ở khả năng tạo ra sự cộng hưởng. Một khoản hỗ trợ tạo ra một đề tài. Một đề tài tạo ra một sinh viên biết nghiên cứu. Một sinh viên có trải nghiệm thực địa có thể trở thành một nhà chuyên môn tốt hơn. Một nhóm sinh viên có thể trở thành những hạt nhân bảo tồn. Một kết quả nghiên cứu có thể trở thành giải pháp cho cộng đồng. Và nhiều giải pháp được kết nối có thể góp phần tạo nên những thay đổi lớn hơn cho một vùng đất.
Đó cũng là cách để trường đại học thực hiện trách nhiệm xã hội của mình bằng chính thế mạnh cốt lõi: tri thức, con người và khả năng kết nối.
Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng cho biết thêm, trong chặng đường phía trước, FZS và Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng tiếp tục hướng tới mở rộng các hoạt động đào tạo, nghiên cứu, giáo dục bảo tồn, ứng dụng khoa học – công nghệ và huy động nguồn lực quốc tế; đồng thời tăng cường kết nối với Kon Hà Nừng và các cộng đồng địa phương. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm những chương trình hợp tác. Đó là cùng nhau tạo ra những con người có năng lực, những công trình có giá trị, những giải pháp có khả năng ứng dụng và những cộng đồng được hưởng lợi từ tri thức.
Từ một hỗ trợ nhỏ, nếu được đặt trong một chiến lược đúng và được kết nối bằng trách nhiệm, tri thức và sự kiên trì, hoàn toàn có thể hình thành những giá trị lớn hơn – cho sinh viên, cho nhà trường, cho cộng đồng và cho thiên nhiên.
