Đối với học sinh lớp 9, thời điểm kết thúc học kỳ I cũng là lúc chuẩn bị đón Tết Nguyên đán. Lẽ ra, các em phải được tận hưởng những khoảnh khắc cuối cấp đáng nhớ. Nhưng vào lúc này, tâm lý các em và phụ huynh lại hồi hộp mong chờ môn thi thứ 3. Bởi theo Thông tư 30/2024/TT-BGDĐT, môn thi thứ 3 do Sở Giáo dục và Đào tạo địa phương công bố từ sau khi kết thúc học kỳ I đến trước ngày 31 tháng 3 hằng năm.
Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến địa phương về dự thảo thông tư thay thế thông tư quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và tuyển sinh trung học phổ thông. Một điểm đáng chú ý tại dự thảo là dự kiến thi tuyển sinh vào trung học phổ thông công lập chỉ gồm 2 môn Toán - Ngữ văn. Người viết là giáo viên trung học phổ thông xin chia sẻ đôi điều xung quanh dự kiến này.
Toán và Ngữ văn là hai môn nền tảng
Trước đề xuất này, không ít ý kiến bày tỏ băn khoăn về việc liệu chỉ thi 2 môn thì có đủ sức phân loại học sinh hay không. Đây là sự lo lắng chính đáng của những người quan tâm đến chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh việc phân hóa học sinh không nằm ở số lượng môn thi mà phụ thuộc vào cách thiết kế đề thi. Vì thế, đề xuất 2 môn Toán và Ngữ văn là khá phù hợp, bởi đây là hai trụ cột năng lực cốt lõi của Chương trình Giáo dục phổ thông.
Theo đó, môn Toán rèn luyện tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề. Bên cạnh đó, môn Ngữ văn trang bị năng lực ngôn ngữ và tư duy phản biện, đồng thời giúp học sinh biết tiếp nhận thông tin có chọn lọc, suy nghĩ độc lập và diễn đạt ý tưởng một cách mạch lạc, thuyết phục. Do đó, nếu đề thi được thiết kế đánh giá đúng năng lực và tăng cường tính vận dụng thực tiễn sẽ góp phần phân loại năng lực học sinh dễ dàng. Có thể nói, không cần thi nhiều môn, chỉ cần 2 môn học này cũng đủ cơ sở để tuyển sinh vào các trường hay định hướng học nghề.
Những lợi ích của việc cố định kỳ thi ở hai môn Toán và Ngữ văn
Việc cố định thi tuyển sinh vào trung học phổ thông với 2 môn nền tảng không chỉ đảm bảo tính phân hóa, mà còn mang lại nhiều giá trị cho học sinh và xã hội.
Trước hết, giải pháp này chấm dứt tình trạng chạy đua ở các lớp luyện thi cấp tốc. Nếu môn thứ 3 được công bố muộn vào cuối tháng 3, học sinh phải học đều tất cả các môn trong tâm trạng phập phồng lo sợ. Hiện nay, đa số địa phương tổ chức thi tuyển sinh vào cuối tháng 5, đầu tháng 6. Vì thế, cuộc chạy đua dạy thêm và học thêm lại bùng nổ trong khoảng 60 ngày. Nhiều em phải thức trắng đêm để luyện đề trắc nghiệm và học thuộc lòng. Điều này khiến sức khỏe của học sinh bị ảnh hưởng, đồng thời tạo nên một áp lực tâm lý. Việc ấn định 2 môn thi ngay từ đầu sẽ giúp các em chủ động học tập, giải tỏa căng thẳng và có thời gian phát triển thể chất lành mạnh.
Thứ hai, việc bỏ môn thi thứ 3 hoàn toàn phù hợp với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Những băn khoăn là nếu không thi thì học sinh sẽ chểnh mảng cũng hoàn toàn dễ hiểu khi tâm lý thi gì học nấy đã ăn sâu vào học sinh. Nhưng cũng có một thực tế dễ nhìn ra là môn nào thi, giáo viên và học sinh sẽ dồn tâm sức vào luyện đề, giải đề thi. Vì thế, nếu gỡ bỏ áp lực thi môn thứ ba, các môn như Lịch sử và Địa lý, Khoa học tự nhiên hay Ngoại ngữ mới được học đúng nghĩa để lấy tri thức. Thay vì thầy và trò chạy theo luyện và giải đề trắc nghiệm, các em sẽ tăng cường trải nghiệm và học để sử dụng tiếng Anh chứ không phải để đối phó với kỳ thi.
Thứ ba, sự thu gọn này giúp tiết kiệm nguồn lực to lớn. Về phía gia đình, giảm một môn thi đồng nghĩa với việc giảm gánh nặng tiền học thêm. Về phía xã hội, kỳ thi được tổ chức gọn nhẹ hơn, giảm áp lực coi thi và chấm thi. Ngoài ra, ngân sách nhà nước cũng tiết kiệm chi phí ra đề, in sao đề, chấm thi cùng nhiều khoản liên quan khác.
Cuối cùng, có thể nói, giải pháp này tạo sự bình đẳng cho học sinh ở vùng khó khăn. Ở những vùng sâu vùng xa, điều kiện học tập các môn như Tiếng Anh, Tin học hay Khoa học tự nhiên còn nhiều hạn chế do thiếu giáo viên và thiết bị. Nếu môn thi thứ 3 rơi vào các môn này, học sinh ở đây sẽ chịu thiệt thòi rất lớn. Do đó, đánh giá dựa trên môn Toán và Ngữ văn sẽ công bằng cho mọi đối tượng vì đây là 2 môn học mang tính phổ quát và căn bản nhất.
Giải pháp để học sinh không lơ là các môn còn lại
Việc thi tuyển sinh vào lớp 10 chỉ 2 môn Toán - Ngữ văn sẽ mang lại nhiều lợi ích rõ rệt, song việc này không đồng nghĩa với việc lơ là dạy học các môn còn lại. Để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, ngành giáo dục cần triển khai đồng bộ 3 giải pháp căn bản sau:
Một là, đổi mới mạnh mẽ cách ra đề theo hướng đánh giá năng lực và phẩm chất. Dù là môn Toán hay Ngữ văn vẫn có thể thiết kế đề thi theo năng lực tư duy, đồng thời tăng cường bài toán mang tính vận dụng thực tiễn và câu hỏi mở.
Hai là, kiểm tra đánh giá học sinh trong quá trình học cần được thực hiện chặt chẽ và thực chất. Việc loại bỏ tình trạng làm đẹp điểm số sẽ giúp học sinh có thái độ học tập nghiêm túc với tất cả các môn.
Ba là, nhà trường và địa phương phải làm tốt công tác phân luồng, phát triển hệ thống trường nghề và trung cấp chuyên nghiệp. Từ đó, tạo ra những hướng đi tự nhiên, giảm bớt áp lực tập trung vào trường trung học phổ thông công lập.
Theo người viết, việc xem xét giảm bớt áp lực thi cử với 2 môn thi tuyển sinh vào 10 là phương án phù hợp. Vấn đề cốt lõi không phải thi 3 môn thì học sinh học tập tốt hơn mà quan trọng nhất là quá trình học tập của học sinh, đánh giá của nhà trường phải đảm bảo "học thật, thi thật, kết quả thật".
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
