Kỳ thi Olympic Vật lí quốc tế Al-Fergani lần thứ hai (FiPhO 2026) diễn ra từ ngày 10–17/10/2026 tại thành phố Samarkand, Uzbekistan, với 107 thí sinh đến từ 15 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Trong đó, Lê Bá Tuấn Việt - học sinh Trường Trung học phổ thông Chuyên Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội đã xuất sắc giành Huy chương Vàng tại kỳ thi năm nay. Trước đó vào đầu tháng 10, nam sinh cũng đạt Huy chương Vàng Kỳ thi Olympic Thiên Văn và Vật lí thiên văn Quốc tế 2026.

Từ áp lực kỳ thi quốc tế liên tiếp đến khoảnh khắc vinh quang tại Uzbekistan

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tuấn Việt cho biết: “Khi biết tin mình giành Huy chương Vàng tại Kỳ thi Olympic Vật lí Quốc tế Al-Fergani 2026, em rất xúc động và hạnh phúc. Đây là một dấu mốc đặc biệt, đánh dấu cả một hành trình dài kiên trì rèn luyện và nỗ lực vượt qua nhiều thử thách của em.

Việc tiếp tục lên đường sang Uzbekistan thi đấu ngay sau Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lí thiên văn Quốc tế (IOAA) tạo ra một áp lực rất lớn, đòi hỏi em phải tập trung tối đa cả về thể lực lẫn tinh thần. Khoảnh khắc chờ đợi Ban tổ chức công bố kết quả trước thềm lễ bế mạc khiến em không khỏi hồi hộp.

Giây phút cầm trên tay tấm huy chương Vàng và nhìn thấy lá cờ Tổ quốc tung bay, em cảm thấy vô cùng vinh dự và tự hào khi đã góp một phần nhỏ bé vào thành tích chung của đoàn Việt Nam. Thành công này không thể thiếu sự dạy dỗ tận tình, đồng hành sát sao của các thầy cô, cùng sự cổ vũ, động viên từ gia đình và bạn bè. Đây là những hậu phương vững chắc nhất của em trong suốt chặng đường vừa qua”, Việt bày tỏ.

Chia sẻ về quá trình tham dự và thi đấu tại FiPhO 2026, Tuấn Việt cho hay, đề thi năm nay rất sát thực tiễn hiện đại, nên có tính phân loại cao. Phần thi của các thí sinh gồm 2 bài thi lớn trong 2 ngày riêng biệt, cả phần lý thuyết và thực nghiệm đều kéo dài 5 tiếng.

“Sau khi vừa tham dự kỳ thi IOAA ở Hà Nội, em cùng đoàn Việt Nam di chuyển sang Uzbekistan để dự thi FiPhO 2026, đồng thời phải thích nghi nhanh với chênh lệch múi giờ, thời tiết và phục hồi thể lực. Trong khi đó, phần thi thực nghiệm lại đòi hỏi sự tỉ mỉ rất cao, thao tác lắp ráp thiết bị cẩn trọng và xử lý số liệu bằng tay rất dài dưới áp lực thời gian.

Song, để vượt qua những khó khăn này và có sự chuẩn bị tốt nhất, em may mắn nhận được sự hỗ trợ nhiệt tình từ các thầy cô giảng dạy đội tuyển từ trường Trung học phổ thông Chuyên Khoa học tự nhiên, kế đó là sự quan tâm của các thầy cô của Khoa Vật lí, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và đặc biệt là thầy Đỗ Danh Bích, Trưởng khoa Khoa Vật lí.

Trong hành trình đi thi, em cũng luôn được quan tâm sát sao, tiếp lửa và đồng hành của hai thầy giáo dẫn đoàn là thầy Phạm Văn Hải (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) và thầy Nguyễn Công Toản (Trường Trung học phổ thông Chuyên Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội). Ngoài ra, tinh thần đoàn kết của các thành viên trong đội tuyển cũng là nguồn động lực lớn, giúp em luôn giữ được tâm lý thoải mái và tự tin nhất khi bước vào phòng thi”, Việt nhấn mạnh.

Tuấn Việt cho biết, cơ duyên đưa em đến với môn Vật lí bắt đầu từ những năm học cấp hai khi theo học tại Trường Liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Ngôi Sao Hà Nội.

“Ban đầu, em chỉ tò mò muốn lý giải những hiện tượng tự nhiên rất đời thường quanh mình như: Vì sao bầu trời có màu xanh? Vì sao con lắc lại dao động tuần hoàn,... Ngoài ra, nhiều bạn học cũng có niềm đam mê như vậy, làm em càng háo hức được học Vật lí. Sức hút đặc biệt của môn học này nằm ở việc gắn liền với thực tiễn cụ thể. Em thấy rất thích thú khi giải thích được những hiện tượng đời thường. Càng học, em càng nhận ra Vật lí không chỉ cung cấp câu trả lời mà còn mang đến nhiều câu hỏi rất thú vị”, nam sinh bày tỏ.

Theo Tuấn Việt, hành trình chuẩn bị cho IOAA 2026 và FIPhO 2026 là một thử thách rất đặc biệt vì thời gian của hai kỳ thi diễn ra gần như liền kề. Tuy nhiên, thiên văn học hiện đại vốn gắn bó mật thiết với nền tảng vật lí, nhờ tích lũy kiến thức vững chắc trong quá trình ôn luyện đội tuyển, nam sinh đã tiếp thu các kiến thức thiên văn thuận lợi. Hơn nữa, việc đào sâu thiên văn học cũng ngược lại giúp Việt mở rộng tư duy không gian và nâng cao khả năng xử lý số liệu thực tế.

Để chinh phục hai đấu trường Vật lí lớn, nam sinh cho biết sử dụng và tham khảo nguồn tài liệu là các bộ giáo trình đại học chuẩn mực, những bài tập “kinh điển” do thầy cô cung cấp, kết hợp cùng các dạng đề sưu tầm trên mạng. Đồng thời, em cũng tham gia trải nghiệm thực tế để thực hành sử dụng kính thiên văn và học tập tại nhà chiếu hình.

Về phương pháp ôn luyện, Việt chọn ưu tiên “học sâu” hơn “học rộng”. Thay vì giải số lượng lớn bài tập theo mẫu, nam sinh tập trung hiểu thấu đáo bản chất các định luật bảo toàn cùng cơ chế vật lý cốt lõi, từ đó luôn tự đặt câu hỏi phản biện. Ngoài ra, Việt chủ động rèn luyện phản xạ giải đề liên tục trong khung thời gian chuẩn 5 tiếng, nhằm làm quen với áp lực của các bài thi quốc tế.

Bí quyết chinh phục môn Vật lí và mong muốn trở thành nhà khoa học đóng góp cho đất nước

Chia sẻ cách phân bổ thời gian trong việc học của mình, Tuấn Việt cho hay, chìa khóa không nằm ở việc học bao nhiêu tiếng một ngày mà là chất lượng của từng giờ học. Việt tận dụng tối đa thời gian trên lớp, ghi chép cẩn thận các gợi mở tư duy từ thầy cô và trao đổi những khúc mắc với bạn bè đội tuyển.

Bên cạnh đó, quá trình tự học và nghiên cứu cá nhân cũng được nam sinh duy trì đều đặn từ 4 đến 6 tiếng mỗi ngày. Ban ngày ở trường, Việt ưu tiên dành trọn cho việc đào sâu lý thuyết mới, trong khi quỹ thời gian buổi tối tập trung hoàn toàn cho các dạng bài tập nặng, rèn luyện kỹ năng tính toán và xử lý sai số. Đặc biệt, thói quen ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày luôn được nam sinh duy trì nhằm giữ vững thể lực và sự minh mẫn tốt nhất trước mỗi kỳ thi.

Nói về bí quyết chinh phục môn Vật lí, nam sinh bộc bạch, với em, Vật lí chỉ khó khi chúng ta nhìn nó như một tập hợp công thức khô khan cần ghi nhớ. Để làm chủ môn học này, chúng ta nên xây dựng trực giác vật lí (Physical Intuition).

Theo nam sinh, khi tiếp cận một đề bài, thay vì vội vã viết ngay công thức, người học nên dành thời gian hình dung hoặc vẽ phác hiện tượng diễn ra trong thực tế để cảm nhận rõ cách các yếu tố tương tác với nhau. Bởi, một khi đã nắm trọn bản chất hiện tượng, công thức sẽ tự khắc xuất hiện. Bên cạnh đó, việc trang bị nền tảng Toán học vững vàng được xem là chìa khóa then chốt để giải quyết triệt để các bài toán nâng cao, bởi nếu hổng kiến thức môn Toán thì rất khó tiến xa với môn Vật lí. Đặc biệt, Việt rất coi trọng phương pháp học nhóm và thảo luận, bởi việc trực tiếp thuyết trình hay giải thích lại cách làm cho bạn bè chính là thước đo chính xác nhất để tự kiểm tra mức độ hiểu sâu vấn đề của bản thân.

Nam sinh cũng cho biết thêm, thành tích đạt Huy chương Vàng tại Kỳ thi Olympic Vật lí Quốc tế Al-Fergani năm 2026 và trước đó là Huy chương Vàng Kỳ thi Olympic Thiên Văn và Vật lí thiên văn Quốc tế 2026 chính là nguồn động lực tinh thần to lớn, củng cố vững chắc niềm tin cho em trên con đường theo đuổi nghiên cứu khoa học cơ bản. Ước mơ của Việt là tiếp tục học tập chuyên sâu ngành Vật lí tại bậc đại học, hướng tới trở thành một nhà khoa học hoặc một kĩ sư để đóng góp vào sự phát triển của nền khoa học, công nghệ nước nhà.

Tuấn Việt cũng gửi gắm lời khuyên dành cho các bạn học sinh muốn theo đuổi môn Vật lí: “Đừng bắt đầu vì danh hiệu hay áp lực thành tích, mà hãy bắt đầu từ sự tò mò về thế giới xung quanh. Trên con đường nghiên cứu sẽ có lúc bạn gặp những bài toán tưởng chừng bế tắc, nhưng chính cảm giác không bỏ cuộc và khoảnh khắc tìm ra lời giải sau muôn vàn khó khăn mới là phần thưởng đẹp đẽ nhất mà Vật lí mang lại cho chúng ta”.