Mở rộng việc dạy và học bằng tiếng nước ngoài đối với các học phần, chương trình đào tạo đã được thực hiện bằng tiếng Việt nằm trong chỉ đạo về thực hiện nhiệm vụ năm học 2026-2027 đối với giáo dục đại học, cao đẳng sư phạm của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Từ góc nhìn của một số lãnh đạo cơ sở giáo dục đại học, thúc đẩy đào tạo bằng tiếng nước ngoài là hướng đi mở ra nhiều cơ hội, song cũng đòi hỏi các trường phải giải bài toán về kinh phí, đội ngũ giảng viên và mức độ sẵn sàng của sinh viên.
Bảo đảm chất lượng đào tạo, từng bước mở rộng giảng dạy bằng ngoại ngữ
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trung Cang - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kiên Giang cho biết, nhà trường xác định việc mở rộng giảng dạy bằng tiếng nước ngoài, đặc biệt là tiếng Anh là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, năng lực cạnh tranh của sinh viên và từng bước hội nhập với môi trường giáo dục quốc tế.
Nhà trường đã xây dựng kế hoạch triển khai Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045”, trong đó tập trung rà soát các chương trình đào tạo hiện hành, lựa chọn những học phần có điều kiện phù hợp để tổ chức giảng dạy bằng tiếng Anh, ưu tiên các học phần chuyên ngành có khả năng tiếp cận giáo trình, tài liệu và tri thức quốc tế.
Theo kế hoạch năm 2026, nhà trường đặt mục tiêu 30% tổng số chương trình đào tạo được triển khai giảng dạy bằng tiếng Anh, trong đó mỗi chương trình được lựa chọn thí điểm tối thiểu 2 học phần giảng dạy bằng tiếng Anh. Đến năm 2027, mục tiêu nâng lên 40% chương trình đào tạo với tối thiểu 4 học phần được giảng dạy bằng tiếng Anh ở mỗi chương trình triển khai.
Bên cạnh đó, nhà trường phấn đấu có 30% cán bộ, giảng viên đạt trình độ ngoại ngữ bậc 4/6 trở lên theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam, trong đó chú trọng bồi dưỡng đội ngũ giảng viên trực tiếp tham gia giảng dạy bằng tiếng Anh đạt chuẩn theo quy định. Đồng thời, ít nhất 20% đơn vị trong toàn trường tổ chức thường xuyên các hoạt động học thuật, hội nghị, hội thảo hoặc sinh hoạt chuyên môn bằng tiếng Anh. Việc thực hiện được xác định theo lộ trình, phù hợp với năng lực giảng viên, trình độ ngoại ngữ của sinh viên và điều kiện bảo đảm chất lượng.
Tuy nhiên, việc mở rộng giảng dạy chương trình học bằng tiếng nước ngoài không chỉ mang lại cơ hội mà còn đặt ra những thách thức về nguồn lực tài chính, năng lực giảng viên và khả năng thích ứng của người học.
“Đối với Trường Đại học Kiên Giang, quan điểm xuyên suốt là triển khai có trọng tâm, có lộ trình, phù hợp với điều kiện thực tế và bảo đảm cơ hội tiếp cận công bằng cho sinh viên. Trước hết, yếu tố quyết định là năng lực chuyên môn và trình độ ngoại ngữ của đội ngũ giảng viên. Giảng viên không chỉ cần sử dụng thành thạo tiếng Anh mà còn phải có khả năng truyền đạt, tổ chức hoạt động học tập, hướng dẫn nghiên cứu và đánh giá kết quả học tập bằng tiếng Anh.
Theo Nghị định số 222/2025/NĐ-CP, giảng viên giảng dạy bằng tiếng nước ngoài ở trình độ giáo dục đại học phải đáp ứng yêu cầu ngoại ngữ của chương trình đào tạo, tối thiểu bậc 5 theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam hoặc tương đương, trừ trường hợp được miễn theo quy định.
Nhà trường ưu tiên tận dụng đội ngũ giảng viên hiện có, đồng thời từng bước đầu tư nâng cao năng lực ngoại ngữ, đổi mới phương pháp giảng dạy và phát triển hệ thống học liệu dùng chung. Việc mở rộng được thực hiện trước hết ở những học phần có đủ điều kiện, tránh triển khai đồng loạt khi chưa bảo đảm nguồn lực.
Thứ hai, cần xây dựng hệ thống giáo trình, học liệu phù hợp với chuẩn đầu ra và đặc thù từng ngành. Nhà trường định hướng phát triển học liệu song ngữ, tài liệu chuyên ngành bằng tiếng Anh, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số, hệ thống quản lý học tập trực tuyến và trí tuệ nhân tạo trong hỗ trợ giảng dạy; tăng cường hợp tác với các cơ sở giáo dục và tổ chức quốc tế để chia sẻ tài nguyên, kinh nghiệm và hỗ trợ chuyên môn, qua đó góp phần tiết kiệm chi phí đào tạo.
Thứ ba, cần chú trọng đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng lấy người học làm trung tâm. Trong giai đoạn đầu, có thể kết hợp tiếng Việt và tiếng Anh phù hợp với năng lực tiếp nhận của sinh viên, tăng cường thực hành, thảo luận nhóm, thuyết trình và sử dụng thuật ngữ chuyên ngành bằng tiếng Anh, sau đó từng bước nâng tỷ lệ nội dung giảng dạy bằng tiếng Anh.
Đối với sinh viên, trường chú trọng tổ chức các hoạt động bổ trợ tiếng Anh, câu lạc bộ ngoại ngữ, seminar (hội thảo) và môi trường thực hành thường xuyên. Việc lựa chọn học phần giảng dạy bằng tiếng Anh sẽ căn cứ vào năng lực người học, bảo đảm tính tự nguyện, công khai và các điều kiện chất lượng theo quy định.
Việc đưa tiếng Anh vào giảng dạy phải tạo ra giá trị gia tăng thực chất cho người học, không để yêu cầu ngoại ngữ trở thành yếu tố làm gia tăng bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục”, Phó Giáo sư Nguyễn Trung Cang cho hay.
Còn theo Tiến sĩ Thái Doãn Thanh - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công thương Thành phố Hồ Chí Minh (HUIT) cho biết, hiện nay, nhà trường đang triển khai các chương trình trọng điểm có giảng dạy bằng tiếng Anh ở một số ngành dành cho sinh viên có năng lực học tập tốt và khả năng tiếng Anh phù hợp.
Điểm đáng chú ý là học phí của các chương trình trọng điểm này bằng mức học phí chương trình đại trà tương ứng. Nhà trường mong muốn mở rộng cơ hội học tập cho sinh viên có năng lực, đồng thời hạn chế rào cản về tài chính.
“Tại trường, Khoa Tài chính - Kế toán đã thông báo xét tuyển các lớp trọng điểm khóa 26 gồm các ngành Kế toán Quốc tế, Tài chính Quốc tế và Công nghệ Tài chính, với định hướng phát triển tiếng Anh chuyên ngành, tiếp cận một số học phần theo chuẩn nghề nghiệp quốc tế. Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng tên lớp trọng điểm và việc sử dụng học liệu quốc tế chưa đồng nghĩa toàn bộ chương trình được giảng dạy bằng tiếng Anh.
Đối với chương trình chuẩn, HUIT đang triển khai lộ trình giảng dạy một số học phần bằng tiếng Anh ở cả trình độ đại học và sau đại học. Việc lựa chọn học phần cần căn cứ vào đặc thù chuyên môn, năng lực của giảng viên, mức độ sẵn sàng của người học và điều kiện học liệu. Tuy nhiên, điều kiện quan trọng nhất là sinh viên phải hiểu và vận dụng được kiến thức chuyên môn. Việc thay đổi ngôn ngữ giảng dạy chỉ có ý nghĩa khi giúp người học phát triển thêm năng lực mà vẫn đạt đầy đủ chuẩn đầu ra của học phần.
Muốn làm được điều đó, trước hết, giảng viên cần có năng lực chuyên môn vững và sử dụng ngoại ngữ thành thạo trong hoạt động giảng dạy. Chứng chỉ ngoại ngữ là căn cứ đánh giá quan trọng nhưng cần kết hợp với giảng thử, dự giờ và đánh giá thực tế.
Thứ hai, cần bảo đảm người học có đủ năng lực ngoại ngữ để theo học. Bên cạnh chuẩn hóa trình độ tiếng Anh, nhà trường cần đánh giá khả năng đọc tài liệu, nghe giảng và trình bày bằng tiếng Anh của sinh viên. Những sinh viên chưa đáp ứng yêu cầu cần được bổ trợ tiếng Anh học thuật, tiếng Anh chuyên ngành và kỹ năng tự học trước khi tham gia các học phần chuyên môn bằng ngoại ngữ.
Thứ ba, học liệu phải được thiết kế lại phù hợp với phương thức giảng dạy. Chỉ dịch bài giảng sang tiếng Anh là chưa đủ. Mỗi học phần cần có đề cương rõ ràng, giáo trình được thẩm định, bảng thuật ngữ thống nhất, bài tập theo mức độ và tài liệu hướng dẫn tự học. Giáo trình quốc tế cần được bổ sung bằng tình huống của doanh nghiệp và thực tiễn Việt Nam để sinh viên có thể vận dụng.
Thứ tư, cần đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng tương tác và thường xuyên đánh giá mức độ tiếp thu của sinh viên. Giảng viên nên cung cấp tài liệu trước giờ học, kết hợp hình ảnh, mô phỏng, bài tập và thảo luận nhóm; đồng thời có thể sử dụng chú giải song ngữ hoặc giải thích bằng tiếng Việt trong giai đoạn chuyển tiếp. Với các học phần thực hành, thí nghiệm, cần bảo đảm yêu cầu an toàn và độ chính xác của thao tác.
Cuối cùng, kiểm tra đánh giá phải bám sát chuẩn đầu ra chuyên môn và công khai yêu cầu ngôn ngữ. Cần nhận diện được sinh viên gặp khó ở kiến thức hay ở cách diễn đạt để hỗ trợ đúng. Kết quả học tập, sản phẩm thực hành và phản hồi của người học sẽ là căn cứ quyết định việc điều chỉnh hoặc mở rộng”, Tiến sĩ Thái Doãn Thanh cho hay.
Chi phí đào tạo tăng, các trường cần có lộ trình phù hợp
Không chỉ đòi hỏi đội ngũ giảng viên đủ năng lực và điều kiện chuyên môn đáp ứng yêu cầu, việc mở rộng giảng dạy bằng tiếng nước ngoài còn đặt ra áp lực về nguồn lực tài chính. Đây là yếu tố cần được tính toán ngay từ khâu xây dựng lộ trình, nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo và khả năng duy trì lâu dài.
Theo Tiến sĩ Thái Doãn Thanh, các trường cần đầu tư thêm cho công tác bồi dưỡng giảng viên, xây dựng học liệu, khai thác cơ sở dữ liệu và tổ chức các hoạt động hỗ trợ người học. Những yêu cầu này có thể làm gia tăng đáng kể chi phí đào tạo.
Vì vậy, để triển khai bền vững, cần đầu tư theo lộ trình, ưu tiên những học phần có đội ngũ giảng viên đủ năng lực, học liệu phù hợp và nhu cầu sử dụng ngoại ngữ rõ ràng trong nghề nghiệp. Đồng thời, cần phát triển học liệu dùng chung, ghi nhận khối lượng công việc biên soạn bài giảng và hỗ trợ sinh viên của giảng viên, đi kèm cơ chế bồi dưỡng phù hợp.
Các lớp bổ trợ, học liệu số, nhóm học tập có hướng dẫn và học bổng cho sinh viên khó khăn cần được quan tâm. Song, cần phân biệt rõ chương trình trọng điểm với chương trình liên kết quốc tế bởi mỗi loại hình có cơ cấu chi phí và điều kiện tổ chức riêng. Việc công khai đầy đủ các khoản thu sẽ giúp người học có thông tin để cân nhắc, lựa chọn.
Trong năm học 2026-2027, định hướng của Trường Đại học Công thương Thành phố Hồ Chí Minh là tiếp tục triển khai các chương trình trọng điểm có giảng dạy bằng tiếng Anh, từng bước mở rộng học phần bằng tiếng Anh ở đại học và sau đại học, đồng thời chuẩn hóa năng lực ngoại ngữ của người học và năng lực giảng dạy của đội ngũ.
Đồng quan điểm, một vị phó hiệu trưởng trường đại học tại Hà Nội cho rằng, mở rộng giảng dạy bằng tiếng nước ngoài là hướng đi cần thiết trong quá trình hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, mục tiêu cốt lõi không nên dừng ở việc gia tăng số lượng học phần sử dụng ngoại ngữ, mà phải hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực hội nhập thực chất của sinh viên.
Ngoài ra, việc triển khai cũng cần có lộ trình thay vì chuyển đổi đồng loạt. Các trường có thể bắt đầu từ một số nội dung hoặc học phần phù hợp, kết hợp tài liệu song ngữ, sau đó đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng. Đồng thời, cần khảo sát năng lực ngoại ngữ đầu vào của sinh viên và có các chương trình hỗ trợ đối với những em chưa đáp ứng yêu cầu.
Nếu thực hiện quá nhanh khi giảng viên và sinh viên chưa đủ khả năng thích ứng, chất lượng tiếp thu kiến thức chuyên môn sẽ bị ảnh hưởng. Sinh viên có thể gặp khó khăn trong việc hiểu sâu nội dung, trong khi giảng viên phải giản lược bài giảng để phù hợp với khả năng sử dụng ngoại ngữ.
Vì vậy, hiệu quả của chủ trương này không nên được đo chủ yếu bằng số lượng học phần được giảng dạy bằng tiếng nước ngoài, mà cần nhìn vào kết quả cuối cùng: sinh viên có nắm chắc kiến thức chuyên môn, hình thành được kỹ năng nghề nghiệp và sử dụng ngoại ngữ trong lĩnh vực chuyên ngành hay không.
Mặt khác, vị này cho rằng việc mở rộng đào tạo bằng tiếng nước ngoài có thể làm tăng chi phí tổ chức đào tạo, đồng thời tạo thêm áp lực cho giảng viên và sinh viên.
“Đây là một trong những bài toán cần được tính toán kỹ, nhất là với những cơ sở giáo dục đại học còn hạn chế về nguồn lực. Để tổ chức đào tạo bằng tiếng nước ngoài một cách thực chất, nhà trường phải đầu tư cho đội ngũ, giáo trình, học liệu, cơ sở vật chất,... trong một số trường hợp có thể cần huy động thêm giảng viên, chuyên gia nước ngoài. Tất cả đều kéo theo chi phí.
Tuy nhiên, không nên giải quyết bài toán nguồn lực chỉ bằng cách tăng học phí. Nếu chi phí của các chương trình giảng dạy bằng ngoại ngữ tăng quá cao, cơ hội tham gia có thể nghiêng về nhóm sinh viên có điều kiện kinh tế, trong khi những người học có năng lực nhưng hoàn cảnh khó khăn lại gặp thêm một rào cản.
Các trường có thể triển khai theo từng giai đoạn, ưu tiên những ngành và học phần có điều kiện phù hợp; đồng thời tận dụng học liệu mở, thư viện số, các chương trình hợp tác quốc tế và đầu tư có trọng điểm cho đội ngũ hiện có.
Đối với sinh viên, cần có các chương trình hỗ trợ ngoại ngữ chuyên ngành, học bổng hoặc những hình thức học tập phù hợp. Trong giai đoạn đầu, nếu điều kiện cho phép, có thể tổ chức song song các lớp bằng tiếng Việt và tiếng nước ngoài để người học có thêm lựa chọn và từng bước nâng cao năng lực.
Bên cạnh sinh viên, áp lực đối với giảng viên cũng cần được nhìn nhận. Việc chuẩn bị và giảng dạy một học phần bằng ngoại ngữ thường đòi hỏi nhiều thời gian, công sức, đặc biệt trong giai đoạn đầu. Vì vậy, nhà trường cần có chính sách bồi dưỡng, hỗ trợ và phân bổ khối lượng công việc hợp lý để giảng viên có đủ điều kiện chuẩn bị bài giảng.
Tôi cho rằng không thể áp dụng một mô hình hay lộ trình giống nhau cho tất cả các trường, bởi điều kiện về đội ngũ, tài chính và năng lực ngoại ngữ của sinh viên giữa các cơ sở giáo dục đại học còn có sự khác biệt.
Mở rộng đào tạo bằng tiếng nước ngoài phải hướng tới việc mở thêm cơ hội cho người học. Nếu quá trình này tạo ra thêm rào cản về học phí hoặc năng lực ngoại ngữ khiến một bộ phận sinh viên khó tiếp cận, thì mục tiêu nâng cao tính hội nhập của giáo dục đại học sẽ khó đạt được đầy đủ”, vị này nhận định.
