Dự thảo Thông tư thay thế Quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và tuyển sinh trung học phổ thông dự kiến thi tuyển sinh trung học phổ thông công lập bằng hai môn Toán và Ngữ văn. [1]
Đây là nội dung đáng chú ý bởi phương án này sẽ thay đổi cách tổ chức kỳ thi tuyển sinh lớp 10 so với quy định hiện hành.
Người viết là giáo viên xin có đôi điều bàn về phương án tuyển sinh vào lớp 10 từ thực tế dạy học và những tác động có thể đặt ra đối với học sinh, nhà trường.
Thứ nhất, trước khi bàn chuyện thi hai hay ba môn cần xác định rõ mục tiêu của kỳ thi tuyển sinh lớp 10.
Theo dự thảo, nếu tuyển sinh lớp 10 bằng phương thức thi tuyển, thí sinh sẽ thi Toán và Ngữ văn thay vì hai môn bắt buộc cộng thêm một môn hoặc bài thi thứ ba như hiện nay.
Người viết thấy rằng kỳ thi tuyển sinh lớp 10 được tổ chức nhằm mục đích tuyển chọn học sinh vào cấp học tiếp theo, chứ không phải là một kỳ kiểm tra tổng hợp để đánh giá toàn bộ những gì học sinh đã được học ở trung học cơ sở.
Khi mục tiêu đã rõ, việc lựa chọn môn thi cần dựa trên khả năng đánh giá những năng lực cốt lõi và khả năng phân loại học sinh.
Cho nên, không nhất thiết môn học nào cũng phải xuất hiện trong kỳ thi tuyển sinh mới có thể khẳng định vị trí của môn học ấy trong chương trình.
Có thể nhận thấy, việc giảm từ ba môn xuống hai môn trước hết là sự điều chỉnh công cụ đánh giá cho phù hợp với mục tiêu tuyển sinh, chứ không nên được hiểu là sự giảm nhẹ yêu cầu đối với học sinh.
Thứ hai, lựa chọn Toán và Ngữ văn làm hai môn thi chung là phương án có cơ sở cả về yêu cầu năng lực lẫn thực tiễn dạy học.
Người viết đồng tình với việc lựa chọn Toán và Ngữ văn bởi đây là hai môn học có vai trò nền tảng trong quá trình hình thành năng lực học tập của học sinh.
Môn Toán không chỉ giúp học sinh hình thành năng lực tính toán mà còn rèn luyện tư duy logic, khả năng suy luận, phân tích và giải quyết vấn đề.
Còn môn Ngữ văn vừa cung cấp kiến thức về ngôn ngữ và văn học vừa giúp người học phát triển năng lực đọc hiểu, diễn đạt, lập luận và giao tiếp bằng ngôn ngữ.
Trong thực tế dạy học, những năng lực này được học sinh sử dụng ở nhiều môn học và trong nhiều tình huống khác nhau.
Một học sinh có khả năng đọc hiểu tốt sẽ thuận lợi hơn khi tiếp nhận kiến thức; một học sinh có tư duy logic và năng lực giải quyết vấn đề sẽ có nền tảng để tiếp cận những yêu cầu học tập phức tạp hơn.
Như thể để thấy rằng, nếu cần lựa chọn những môn thi chung cho tất cả học sinh khi bước vào trung học phổ thông, Toán và Ngữ văn là hai lựa chọn có cơ sở.
Thứ ba, phương án thi hai môn phù hợp với cách học và lựa chọn môn học ở bậc trung học phổ thông.
Người viết cho rằng phương án tuyển sinh lớp 10 cần phù hợp với cách tổ chức dạy học ở bậc trung học phổ thông hiện nay.
Khi bước vào trung học phổ thông, học sinh bắt đầu lựa chọn môn học theo năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp, hướng tới những tổ hợp khác nhau để phục vụ những mục tiêu học tập khác nhau.
Trong bối cảnh đó, Toán và Ngữ văn có thể đóng vai trò là hai môn chung, tạo ra một mặt bằng đánh giá ban đầu, còn quá trình học tập ở trung học phổ thông tiếp tục tạo điều kiện để học sinh phát triển theo những hướng phù hợp với bản thân.
Đặc biệt, học sinh lựa chọn môn học theo tổ hợp và định hướng riêng thì việc yêu cầu tất cả các em phải thi thêm một môn thứ ba có thể chưa thật sự cần thiết.
Hơn nữa, cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần phân hóa của chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, trong đó sự khác biệt về năng lực, sở thích và định hướng của người học cần được tôn trọng.
Thứ tư, thi hai môn có dẫn đến học lệch hay không cần được nhìn từ cách tổ chức dạy học và đánh giá trong nhà trường.
Đây là băn khoăn cần được giải thích rõ, bởi việc thi hai môn có thể khiến học sinh tập trung vào Toán và Ngữ văn, nhưng đánh giá trong nhà trường không chỉ dựa vào kỳ thi tuyển sinh.
Các môn học khác vẫn nằm trong chương trình giáo dục. Học sinh vẫn phải học, vẫn được kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kỳ theo quy định chung và vẫn chịu trách nhiệm về kết quả học tập của mình.
Thay vì lo ngại học lệch để rồi tăng thêm môn thi, các nhà trường cần chú trọng bảo đảm chất lượng dạy học và kiểm tra, đánh giá trong nhà trường, để học sinh vẫn có ý thức học tập đầy đủ các môn theo chương trình.
Thứ năm, giảm một môn thi giúp giảm áp lực nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng đề thi.
Học sinh lớp 9 đang ở giai đoạn chuyển tiếp quan trọng, vừa hoàn thành chương trình trung học cơ sở vừa chuẩn bị bước vào môi trường học tập mới.
Việc giảm một môn thi có thể giúp các em bớt áp lực về thời gian ôn tập, học thêm và chi phí chuẩn bị cho kỳ thi, đồng thời tạo điều kiện để học sinh tập trung hơn vào việc học.
Tuy nhiên, giảm số môn không có nghĩa là giảm yêu cầu tuyển sinh. Ngược lại, khi chỉ còn Toán và Ngữ văn, chất lượng đề thi càng cần được chú trọng để bảo đảm khả năng phân loại học sinh.
Đề Toán cần đánh giá được tư duy, khả năng vận dụng và giải quyết vấn đề; đề Ngữ văn cần chú trọng năng lực đọc hiểu, diễn đạt và lập luận, hạn chế việc học thuộc máy móc.
Vì vậy, đề thi cần đủ sức phân loại nhưng không nên đánh đố, qua đó vừa bảo đảm yêu cầu tuyển chọn, vừa tránh tạo thêm áp lực không cần thiết cho học sinh và gia đình các em.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/de-xuat-so-mon-thi-vao-lop-10-cong-lap-gom-2-mon-119260814160728546.htm
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
