Chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo về cắt giảm hồ sơ, sổ sách và thủ tục hành chính đang nhận được sự đồng tình của đội ngũ nhà giáo. Khi giáo viên bớt thời gian cho công việc giấy tờ, họ sẽ có thêm điều kiện đầu tư cho chuyên môn, quan tâm nhiều hơn đến từng học sinh.
Là một giáo viên tiểu học, tôi hoàn toàn ủng hộ chủ trương này. Nhưng thực lòng, nếu hỏi điều gì đang khiến giáo viên áp lực nhất hiện nay, có lẽ tôi và nhiều đồng nghiệp thấy không chỉ là cần giảm hồ sơ sổ sách. Bởi hồ sơ của của giáo viên những năm gần đây đã được tinh gọn khá nhiều. Điều khiến người viết và nhiều đồng nghiệp nhận thấy áp lực là những công việc phát sinh ngoài hoạt động dạy học.
Theo quy định hiện hành, hồ sơ của của giáo viên tiểu học chủ yếu gồm kế hoạch giáo dục, thiết kế bài dạy; giáo viên làm công tác chủ nhiệm có thêm hồ sơ chủ nhiệm; giáo viên dạy hòa nhập có thêm kế hoạch và hồ sơ theo dõi học sinh khuyết tật. Ngoài ra, nhiều nội dung đã được cập nhật trên các phần mềm quản lý.
So với nhiều năm trước, hồ sơ cá nhân của giáo viên hiện nay đã được tinh gọn đáng kể. Vì vậy, nếu chỉ đặt vấn đề cắt giảm hồ sơ sổ sách thì thực tế cũng không còn nhiều loại hồ sơ để tiếp tục cắt giảm.
Điều khiến nhiều giáo viên cảm thấy quá tải lại nằm ở những công việc phát sinh ngoài giờ lên lớp. Những việc này không nằm trong vài cuốn hồ sơ, nhưng lại âm thầm chiếm rất nhiều thời gian và công sức.
Nhiều năm gần đây, giáo viên liên tục nhận được thông tin tham gia các cuộc thi trực tuyến do nhiều bộ, ngành, tổ chức phát động.
Nội dung trải dài từ chuyển đổi số, bảo vệ môi trường, pháp luật, bảo hiểm xã hội, an toàn giao thông đến biển đảo, bình đẳng giới, phòng, chống tệ nạn xã hội... Cuộc thi nào cũng được giới thiệu là ý nghĩa, cần thiết.
Thế nhưng, khi hết cuộc thi này đến cuộc thi khác xuất hiện trong một năm học, giáo viên khó tránh khỏi cảm giác mình đang dành quá nhiều thời gian cho những nội dung ngoài công việc chuyên môn.
Bên cạnh đó là các báo cáo, khảo sát trực tuyến với thời hạn rất gấp. Có những biểu mẫu được gửi xuống vào buổi sáng và yêu cầu hoàn thành ngay trong ngày. Không ít lần, người viết vừa kết thúc buổi dạy đã phải mở điện thoại hoặc máy tính để cập nhật số liệu, điền biểu mẫu hay góp ý một dự thảo văn bản. Có việc chỉ mất vài phút, nhưng có những việc phải mất cả buổi vì giáo viên cần lấy thông tin từ phụ huynh.
Nhiều việc cộng lại thì quỹ thời gian dành cho việc nghiên cứu bài giảng, hỗ trợ học sinh hay đơn giản là nghỉ ngơi cũng dần bị thu hẹp.
Điều khiến nhiều giáo viên trăn trở là chuyển đổi số đã được triển khai nhiều năm nhưng ở không ít nơi vẫn tồn tại cảnh "làm một việc hai lần". Học bạ đã được cập nhật đầy đủ trên phần mềm nhưng vẫn phải in ra để lưu. Kế hoạch, báo cáo đã gửi trên hệ thống vẫn phải đóng thành tập hồ sơ. Công nghệ đáng lẽ giúp giảm việc thì đôi khi lại khiến giáo viên thêm việc.
Việc nhận xét học sinh cũng là một áp lực không nhỏ. Một giáo viên tiểu học dạy môn chuyên biệt, mỗi lớp hơn 35 học sinh, mỗi học kỳ có thể phải thực hiện cả nghìn lượt nhận xét.
Mỗi lời nhận xét chỉ vài dòng nhưng khi nhân lên cả nghìn lượt sẽ là quỹ thời gian rất lớn. Nếu những lời nhận xét ấy thực sự giúp học sinh tiến bộ thì giáo viên luôn sẵn sàng. Điều nhiều người băn khoăn là làm thế nào để những nhận xét ấy đi vào thực chất, thay vì trở thành công việc phải hoàn thành cho đủ quy trình.
Một áp lực khác là các hoạt động thao giảng, dự giờ và hội thi. Thao giảng, dự giờ là hoạt động chuyên môn cần thiết để giáo viên học hỏi lẫn nhau. Tuy nhiên, khi số lượng các tiết dạy minh họa, tiết dạy chào mừng, dự giờ cấp tổ, cấp trường, cấp cụm, liên trường... ngày càng nhiều thì áp lực cũng tăng theo.
Nhiều giáo viên vẫn nói vui với nhau rằng, chuẩn bị một tiết thao giảng đôi khi còn vất vả hơn dạy cả tuần học bình thường. Giáo viên đầu tư nhiều thời gian, học sinh cũng phải luyện tập nhiều hơn để có một giờ học thật trọn vẹn trước người dự.
Sau tiết dạy ấy, điều thầy cô mong nhất lại là được trở về với những giờ học tự nhiên, gần gũi như vốn có. Bởi suy cho cùng, chất lượng giáo dục không được quyết định bởi một vài tiết dạy được chuẩn bị công phu, mà được tạo nên từ những giờ học diễn ra đều đặn mỗi ngày trên lớp.
Theo người viết, nếu muốn giảm áp lực cho giáo viên một cách thực chất, cùng với việc tiếp tục tinh gọn hồ sơ, ngành giáo dục cần mạnh dạn rà soát để giảm các cuộc thi trực tuyến ngoài chuyên môn; hạn chế những báo cáo, khảo sát không thật sự cần thiết; chấm dứt tình trạng vừa thực hiện hồ sơ điện tử vừa lưu hồ sơ giấy; giảm thao giảng, dự giờ mang tính hình thức; đồng thời nghiên cứu thu gọn các hội thi giáo viên dạy giỏi, giáo viên chủ nhiệm giỏi ở những cấp không còn phù hợp.
Thời gian tiết kiệm được nên được giáo viên ưu tiên để nghiên cứu bài học, phụ đạo học sinh còn hạn chế, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, phối hợp với phụ huynh và quan tâm nhiều hơn đến từng em. Đó mới là những công việc tạo nên giá trị cốt lõi của nghề dạy học.
Việc đánh giá giáo viên cũng cần hướng nhiều hơn đến hiệu quả công việc hằng ngày. Sự tiến bộ của học sinh, chất lượng giờ học, sự hài lòng của phụ huynh, tinh thần trách nhiệm, sự ghi nhận của đồng nghiệp và đánh giá thường xuyên của hiệu trưởng sẽ phản ánh năng lực nghề nghiệp xác thực hơn những giấy chứng nhận có được sau một hội thi.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
