Tháng 11 hằng năm, trường học thường tổ chức nhiều hoạt động hướng đến Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.
Trong đó, thao giảng, dự giờ là hoạt động quen thuộc, được xem như một cách để giáo viên thể hiện năng lực chuyên môn và cùng nhau trao đổi kinh nghiệm.
Tuy nhiên, từ thực tế giảng dạy, người viết cho rằng đã đến lúc các nhà trường cần nhìn nhận lại cách tổ chức hoạt động này.
Khi tiết dạy trở thành một buổi trình diễn
Không thể phủ nhận rằng thao giảng từng là một hoạt động chuyên môn có ý nghĩa. Giáo viên có cơ hội giới thiệu cách tổ chức bài học, thử nghiệm phương pháp mới, chia sẻ kinh nghiệm và tiếp nhận góp ý từ đồng nghiệp.
Những tiết dạy được dự giờ cũng giúp nhà trường nhận diện những vấn đề trong quá trình tổ chức dạy học để cùng tìm cách tháo gỡ.
Thế nhưng, ở một số nơi, hoạt động này còn mang nặng tính hình thức. Giáo viên được phân công thao giảng thường phải dành nhiều thời gian chuẩn bị giáo án, thiết kế học liệu, làm đồ dùng dạy học, xây dựng các hoạt động và dự kiến từng tình huống có thể xảy ra trong tiết học.
Có người còn phải tập dượt trước với học sinh để bảo đảm các em trả lời đúng trọng tâm, phối hợp nhịp nhàng và hoàn thành các hoạt động theo kịch bản đã chuẩn bị.
Một tiết dạy vốn cần diễn ra tự nhiên theo năng lực, nhịp độ và phản ứng của học sinh đôi khi trở thành một buổi trình diễn được sắp xếp khá kỹ lưỡng. Giáo viên chú ý nhiều đến việc thể hiện kỹ thuật dạy học, sử dụng thiết bị, tổ chức hoạt động nhóm và tạo không khí sôi nổi để gây ấn tượng với người dự giờ.
Trong khi đó, những lúng túng của học sinh, những câu trả lời chưa đúng hay những khó khăn trong quá trình học tập lại ít được thể hiện do tiết dạy đã được chuẩn bị quá kỹ từ trước.
Điều đáng nói là một tiết dạy được chuẩn bị kỹ lưỡng chưa chắc phản ánh đúng năng lực tổ chức dạy học thường ngày của giáo viên.
Ngược lại, một tiết học có những tình huống chưa như mong đợi đôi khi lại giúp người dự giờ nhận ra vấn đề cần trao đổi và điều chỉnh.
Nếu chỉ chú trọng sự hoàn hảo trong một tiết thao giảng, chúng ta rất dễ đánh giá hoạt động chuyên môn qua hình thức bên ngoài mà chưa nhìn sâu vào hiệu quả học tập của học sinh.
Dễ tạo thêm một áp lực vào tháng cao điểm
Tháng 11 không phải là khoảng thời gian giáo viên có ít công việc. Đây là giai đoạn các trường đang triển khai chương trình học, kiểm tra định kì (giữa học kì 1), đánh giá học sinh, hoàn thành hồ sơ chuyên môn và thực hiện nhiều nhiệm vụ khác.
Giáo viên còn phải chuẩn bị bài giảng hằng ngày, chấm bài, theo dõi tình hình học tập và phối hợp với phụ huynh trong công tác giáo dục học sinh.
Trong bối cảnh ấy, việc tổ chức thao giảng đồng loạt, gắn với chỉ tiêu thi đua hoặc yêu cầu mỗi giáo viên phải có tiết dạy được đánh giá tốt có thể tạo thêm áp lực không cần thiết.
Người được phân công thao giảng phải đầu tư thời gian nhiều hơn cho một tiết dạy, trong khi đồng nghiệp cũng phải sắp xếp công việc để tham dự, nhận xét và hoàn thành các yêu cầu liên quan.
Khi tiết thao giảng được xem là căn cứ để đánh giá năng lực, xếp loại hoặc bình xét thi đua, giáo viên khó tránh khỏi tâm lý lo lắng. Một tiết dạy chưa đạt kỳ vọng có thể khiến người dạy băn khoăn, tự ti, ảnh hưởng đến sự tự tin và tâm lý trong công việc.
Học sinh cũng ít nhiều bị cuốn vào vòng xoáy này khi phải làm quen trước với câu hỏi, hoạt động hoặc cách tổ chức tiết học. Vì thế, các em có thể không còn tham gia bài học một cách tự nhiên như trong những giờ học thường ngày.
Trong khi đó, điều quan trọng nhất vẫn là khả năng tiếp thu kiến thức, sự chủ động và tiến bộ của học sinh qua từng tiết học.
Theo người viết, không nên để một hoạt động vốn nhằm khuyến khích, động viên giáo viên lại trở thành nhiệm vụ gây thêm áp lực cho thầy cô.
Ý nghĩa của tháng tri ân nhà giáo cũng không nằm ở số tiết thao giảng, số giờ dự giờ hay những thành tích được ghi nhận trên giấy tờ, mà ở sự quan tâm, chia sẻ và những điều kiện thiết thực để giáo viên yên tâm làm tốt công việc của mình.
Cần thay đổi cách sinh hoạt chuyên môn
Điều cần thay đổi không phải là hoạt động dự giờ hay trao đổi chuyên môn, bởi đây vẫn là những hình thức cần thiết để giáo viên học hỏi kinh nghiệm và nâng cao năng lực giảng dạy.
Quan trọng là nhà trường cần tổ chức các hoạt động ấy đúng mục đích, thiết thực và tránh biến việc dự giờ thành một hình thức đánh giá nặng tính thành tích.
Thay vì tổ chức thao giảng theo phong trào, các trường có thể tăng cường sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học.
Giáo viên cùng lựa chọn một nội dung còn khó trong chương trình, xây dựng kế hoạch bài dạy, tổ chức dạy minh họa và quan sát quá trình học tập của học sinh.
Sau tiết dạy, đồng nghiệp tập trung trao đổi xem học sinh đã tiếp nhận kiến thức ra sao, hoạt động nào chưa hiệu quả, nguyên nhân của những khó khăn và cách điều chỉnh trong những lần dạy tiếp theo.
Đã đến lúc các trường nên dứt khoát bỏ kiểu thao giảng nặng tính trình diễn, thay bằng những hoạt động chuyên môn thiết thực, xuất phát từ nhu cầu dạy và học.
Một tiết học bình thường nhưng học sinh thực sự tiến bộ, một buổi trao đổi thẳng thắn giúp đồng nghiệp tháo gỡ khó khăn sẽ ý nghĩa hơn nhiều so với một tiết dạy được dàn dựng công phu để chào mừng ngày 20/11.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
