Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành những động lực quan trọng của tăng trưởng, công nghiệp bán dẫn ngày càng giữ vai trò chiến lược trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tại Việt Nam, Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, trong đó chú trọng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.
Theo Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, trong đó 15.000 kỹ sư thiết kế vi mạch và 35.000 kỹ sư làm việc trong các công đoạn sản xuất, đóng gói.
Để góp phần hiện thực hóa mục tiêu này, đến nay cả nước đã có hàng chục cơ sở giáo dục tham gia đào tạo nhân lực cho ngành công nghiệp bán dẫn, từng bước đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng quy mô và phát triển các chương trình đào tạo liên quan. Sự tham gia của các cơ sở đào tạo được kỳ vọng góp phần hình thành nguồn nhân lực có chất lượng, đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng của doanh nghiệp và thị trường lao động trong lĩnh vực này.
Cần có cơ chế tài chính linh hoạt và chính sách đãi ngộ đặc thù
Tại khu vực miền Trung – Tây Nguyên, Khoa Kỹ thuật và Công nghệ - Đại học Huế là một trong những đơn vị tham gia đào tạo nhân lực cho lĩnh vực vi mạch, bán dẫn. Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch – Khoa trưởng Khoa Kỹ thuật và Công nghệ - Đại học Huế cho biết, Khoa đã hoàn thiện và mở mới chương trình đào tạo Công nghệ thiết kế vi mạch theo Chuẩn chương trình đào tạo về vi mạch bán dẫn do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Đồng thời đăng ký tham gia Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”.
Bên cạnh đó, Khoa đã cùng với các doanh nghiệp xây dựng các định hướng chuyên sâu trong ngành Công nghệ kỹ thuật điện, điện tử và Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa, để từng bước đào tạo nhân lực phục vụ các công đoạn khác nhau trong chuỗi giá trị ngành công nghiệp vi mạch bán dẫn.
Hiện tổng quy mô sinh viên đang theo học các ngành thuộc khối kỹ thuật, công nghệ tại Khoa Kỹ thuật và Công nghệ - Đại học Huế gần 2.000 sinh viên. Trong đó, sinh viên theo học các chương trình, chuyên ngành thuộc lĩnh vực vi mạch, bán dẫn và các ngành liên quan trực tiếp như điện, điện tử, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo chiếm hơn 60%.
Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch, đơn vị dự kiến đến năm 2030 sẽ cung ứng khoảng hơn 800 kỹ sư được đào tạo chuyên sâu trong lĩnh vực công nghệ thiết kế vi mạch và các ngành liên quan trực tiếp cho thị trường lao động.
Riêng chương trình Công nghệ thiết kế vi mạch, năm 2025 Khoa tuyển 15 chỉ tiêu, đến năm 2026 tăng lên 25 chỉ tiêu. Với quy mô đào tạo hiện nay và kế hoạch triển khai chương trình, đến năm 2030 có 40 kỹ sư đầu tiên tốt nghiệp cung cấp cho thị trường chuyên sâu về công nghệ thiết kế vi mạch (IC design technology).
Đối với nhóm nhân lực phục vụ các công đoạn sản xuất, đóng gói, Khoa tổ chức đào tạo thông qua các chương trình, ngành gồm Công nghệ kỹ thuật điện, điện tử; Khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo; Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa; Kỹ thuật điện; Kỹ thuật máy tính.
Nhóm chương trình này tuyển 227 chỉ tiêu trong năm 2025, tăng lên 515 chỉ tiêu năm 2026. Trên cơ sở quy mô đào tạo và kế hoạch phát triển nhân lực, Khoa dự kiến đến năm 2030 sẽ cung ứng khoảng 770 nhân lực cho các công đoạn sản xuất, đóng gói của ngành công nghiệp bán dẫn.
Việc định hướng đào tạo không chỉ tập trung vào nhân lực thiết kế vi mạch mà còn mở rộng sang các lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ phục vụ trực tiếp cho quá trình sản xuất, đóng gói cho thấy Khoa Kỹ thuật và Công nghệ - Đại học Huế đang hướng tới đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhiều vị trí trong chuỗi giá trị ngành công nghiệp vi mạch bán dẫn, phù hợp với nhu cầu nhân lực ngày càng gia tăng của thị trường.
PGS.TS Nguyễn Quang Lịch – Khoa trưởng Khoa Kỹ thuật và Công nghệ - Đại học Huế. Ảnh: NTCC.
Đánh giá từ thực tiễn triển khai, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch cho rằng, đào tạo nhân lực vi mạch, bán dẫn hiện vẫn gặp một số điểm nghẽn, trong đó đáng chú ý là chính sách thu hút và giữ chân đội ngũ chuyên gia.
Do đó, để nâng cao chất lượng đào tạo, các cơ sở giáo dục đại học cần tăng cường sự tham gia trực tiếp của đội ngũ chuyên gia, kỹ sư trưởng đang làm việc tại các doanh nghiệp trong ngành vi mạch bán dẫn. Tuy nhiên, việc mời các chuyên gia có kinh nghiệm thực tiễn tham gia giảng dạy, hướng dẫn đồ án tốt nghiệp đòi hỏi có cơ chế phù hợp.
Vì vậy, cần có cơ chế tài chính linh hoạt và chính sách đãi ngộ đặc thù, tạo điều kiện để các chuyên gia, kỹ sư trưởng từ doanh nghiệp có thể tham gia đào tạo thường xuyên, qua đó giúp sinh viên được tiếp cận với kiến thức và yêu cầu thực tế của ngành.
Một điểm nghẽn khác là nguồn lực đầu tư cho hệ thống phòng thí nghiệm phục vụ thiết kế và kiểm thử vi mạch. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch cho biết, việc đầu tư phần mềm thiết kế vi mạch chuyên nghiệp, hệ thống phần cứng đo kiểm cũng như các thiết bị phục vụ chế tạo mẫu vi mạch cần nguồn kinh phí rất lớn, vượt quá khả năng đầu tư của nhiều cơ sở đào tạo.
Do đó, cần đẩy nhanh tiến độ thẩm định, phê duyệt và giải ngân các dự án xây dựng phòng thí nghiệm vi mạch – bán dẫn cấp vùng, qua đó giúp các trường sớm có hạ tầng thực hành đồng bộ, hiện đại. Đây được xem là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực đào tạo thực hành, nghiên cứu và từng bước rút ngắn khoảng cách giữa chương trình đào tạo với yêu cầu thực tế của ngành công nghiệp vi mạch bán dẫn.
Nguồn lực đầu tư cho hệ thống phòng thí nghiệm là một trong những thách thức cơ sở đào tạo bán dẫn đang đối mặt.
Đào tạo rộng, chuyên sâu để thích ứng biến động thị trường bán dẫn
Để hiện thực hóa mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, Nhà nước đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ, tập trung vào các nhóm nhiệm vụ như đầu tư hạ tầng, trang thiết bị phục vụ đào tạo và nghiên cứu, phát triển đội ngũ giảng viên, thu hút chuyên gia, nhất là chuyên gia đến từ các doanh nghiệp công nghệ lớn trong nước và ở các nước phát triển khác.
Tại Khoa Kỹ thuật và Công nghệ - Đại học Huế, các chính sách này đang từng bước được cụ thể hóa thông qua việc đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp. Theo chia sẻ của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch, để phục vụ đào tạo nhân lực vi mạch bán dẫn, Khoa đã được Nhà nước và Đại học Huế hỗ trợ đầu tư các phòng Lab nền tảng, với hệ thống thiết bị phục vụ đào tạo, thực hành như FPGA, thiết bị đo lường điện, thiết bị đo và phân tích chất lượng điện, dao động ký, nguồn lập trình, hệ thống sản xuất linh hoạt…
Đáng chú ý, Đại học Huế đã hoàn thiện và trình cấp có thẩm quyền đề xuất Dự án “Phòng thí nghiệm vi mạch - bán dẫn tại Đại học Huế”, với tổng mức đầu tư đăng ký trên 110 tỷ đồng, thực hiện theo lộ trình giai đoạn 2026-2028.
Dự án dự kiến gồm Phòng thiết kế vi mạch số, Phòng thí nghiệm thiết kế và kiểm thử IC và Phòng nghiên cứu vật liệu bán dẫn, hướng tới hình thành hệ thống hạ tầng phục vụ đồng thời hoạt động đào tạo, thực hành và nghiên cứu trong lĩnh vực vi mạch, bán dẫn.
Cùng với nguồn lực đầu tư từ Nhà nước và Đại học Huế, Khoa Kỹ thuật và Công nghệ đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp để bổ sung thiết bị, học liệu và cơ hội tiếp cận thực tiễn cho người học. Khoa đã tiếp nhận hỗ trợ về công cụ thiết kế EDA và tài liệu đào tạo từ các hãng công nghệ lớn như Cadence. Đồng thời phối hợp với Marvell Vietnam, DreamBig Semiconductor, Savarti, Renesas, ADTechnology, FPT Software và LG Innotek tổ chức các hoạt động định hướng nghề nghiệp, trao học bổng, hỗ trợ đào tạo chuyên môn và tiếp nhận sinh viên thực tập.
Đồng thời, Khoa cũng cử giảng viên tham gia các khóa học, đào tạo ngắn hạn tại Marvell Vietnam nhằm cập nhật kiến thức và công nghệ thực tế từ doanh nghiệp.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch, các nguồn lực được đầu tư và huy động đang được Khoa khai thác hiệu quả. 100% sinh viên chuyên ngành được thực hành trực tiếp tại các phòng Lab nền tảng, với tần suất khai thác phòng thực hành đạt trên 25 giờ/tuần. Hệ thống phòng Lab đồng thời được sử dụng cho nghiên cứu khoa học.
Hiện, Khoa có 3 đề tài các cấp và nhiều công bố quốc tế thuộc hệ thống Scopus/WoS, tập trung vào các hướng nghiên cứu như chip cảm biến, vật liệu điện tử và giải thuật điều khiển trên nền FPGA.
Sinh viên Khoa Kỹ thuật và Công nghệ - Đại học Huế tham gia thực tập tại doanh nghiệp. Ảnh: NTCC
Ở khâu đầu ra, Khoa Kỹ thuật và Công nghệ - Đại học Huế đã thiết lập biên bản ghi nhớ (MOU) và thỏa thuận hợp tác đào tạo - tuyển dụng với nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vi mạch, bán dẫn và điện tử tại Việt Nam và quốc tế như Marvell, SiBridges, Savarti, Renesas, Nisso Kosan, Chiba Wex...
Theo khảo sát nhu cầu nhân lực từ các doanh nghiệp đối tác, trong 3-5 năm tới, các doanh nghiệp cam kết tiếp nhận 100% sinh viên của Khoa thực tập từ năm thứ 3. Nhu cầu tuyển dụng dự kiến đạt khoảng 200-400 vị trí mỗi năm, tập trung vào các vị trí như kỹ sư thiết kế vi mạch, kỹ sư kiểm thử và kỹ sư hệ thống nhúng.
Trong bối cảnh ngày càng nhiều cơ sở tham gia đào tạo nhân lực bán dẫn, quy mô tuyển sinh liên tục tăng, vấn đề đặt ra là khả năng hấp thụ của thị trường liệu có theo kịp tốc độ gia tăng nguồn cung nhân lực. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch cho rằng, nguy cơ mất cân đối cung - cầu trong ngắn hạn có thể xảy ra nếu các cơ sở đào tạo chỉ chú trọng mở rộng quy mô mà chưa đi đôi với bảo đảm chất lượng và gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Trước yêu cầu đó, Khoa Kỹ thuật và Công nghệ - Đại học Huế xác định nâng cao chất lượng và khả năng thích ứng nghề nghiệp của người học là hướng đi cốt lõi, được triển khai qua 3 định hướng.
Thứ nhất, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp từ khâu xây dựng chương trình đào tạo đến quá trình triển khai đào tạo. Khoa triển khai mô hình “Nhà trường - Doanh nghiệp”, tạo điều kiện để sinh viên tiếp xúc với môi trường làm việc thực tế ngay trong quá trình học. Thông qua các hoạt động hợp tác, thực tập và đào tạo cùng doanh nghiệp, sinh viên có cơ hội vận dụng kiến thức chuyên môn, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, tác phong làm việc và hiểu rõ hơn yêu cầu của thị trường lao động trước khi tốt nghiệp.
Mô hình đào tạo 4-4-2, trong đó có 40% thời gian sinh viên được học tập tại doanh nghiệp là minh chứng cho sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp trong thời gian qua.
Thứ hai, đào tạo theo hướng “kiến thức rộng - chuyên môn sâu”, tăng khả năng chuyển dịch nghề nghiệp cho sinh viên. Sinh viên không chỉ được đào tạo chuyên sâu về thiết kế vi mạch mà còn được trang bị nền tảng về kỹ thuật điện tử, lập trình nhúng, Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo và logic về toán học. Nhờ nền tảng kiến thức liên ngành, kỹ sư sau khi tốt nghiệp có thể đảm nhiệm nhiều vị trí trong lĩnh vực công nghệ và chủ động chuyển dịch sang các ngành liên quan như tự động hóa công nghiệp, phát triển thiết bị thông minh, công nghệ ô tô nếu thị trường vi mạch có những biến động theo chu kỳ.
Cách tiếp cận này giúp người học không bị giới hạn vào một phân khúc việc làm mà có khả năng thích ứng với sự thay đổi của nhu cầu nhân lực.
Cuối cùng, chuẩn hóa năng lực ngoại ngữ, tăng khả năng hội nhập quốc tế. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch, công nghiệp bán dẫn là ngành có tính toàn cầu cao, đòi hỏi nhân lực không chỉ có chuyên môn mà còn phải có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Vì vậy, Khoa chú trọng trang bị ngoại ngữ, trong đó có tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Trung. Đồng thời mở rộng các chương trình trao đổi, hợp tác quốc tế với đối tác tại Đài Loan, Nhật Bản. Qua đó, sinh viên được chuẩn bị năng lực làm việc tại thị trường trong nước, đồng thời có cơ hội tham gia các chuỗi cung ứng bán dẫn tại Đông Á và các thị trường quốc tế.
“Từ những định hướng trên, Khoa Kỹ thuật và Công nghệ - Đại học Huế xác định chất lượng đào tạo, năng lực thực hành và khả năng thích ứng nghề nghiệp của người học là những yếu tố then chốt, thay vì chạy theo việc gia tăng quy mô. Đây cũng là cơ sở để Khoa hướng tới đào tạo đội ngũ kỹ sư có chuyên môn vững, kỹ năng thực tế và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế, qua đó đóng góp nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch cho hay.
