Một điểm mới đáng chú ý trong quy định về vị trí việc làm hiện nay là Tổ trưởng Tổ chuyên môn và tương đương; Phó Tổ trưởng Tổ chuyên môn và tương đương được xác định thuộc Danh mục vị trí việc làm viên chức quản lý theo Nghị định 232/2026/NĐ-CP.
Đây là thay đổi lớn so với trước đây, khi tổ trưởng, tổ phó chuyên môn chủ yếu được nhìn nhận là giáo viên thực hiện thêm nhiệm vụ kiêm nhiệm.
Là người đã gắn bó gần 30 mươi năm với nghề giáo, tôi cho rằng việc xác định rõ vị trí này là cần thiết trong quá trình chuẩn hóa quản trị nhà trường. Tổ trưởng chuyên môn không chỉ là người “đứng tên” một tổ. Họ trực tiếp tổ chức hoạt động chuyên môn, triển khai nhiệm vụ của nhà trường, điều hành sinh hoạt tổ, hỗ trợ đồng nghiệp, theo dõi chất lượng và xử lý không ít công việc phát sinh.
Nhưng khi vị trí được nhìn nhận rõ hơn về vai trò quản lý, một câu hỏi rất thực tế cũng cần được đặt ra, quy mô công việc thay đổi, vậy chế độ đãi ngộ có nên thay đổi theo?
Một tổ 8 người và một tổ 40 người không thể chế độ chính sách giống nhau
Sau sáp nhập, quy mô trường học ở nhiều nơi lớn hơn trước rất nhiều. Có trường chỉ vài chục lớp, nhưng cũng có trường lên tới hàng trăm lớp. Vì thế, quy mô các tổ chuyên môn cũng có sự chênh lệch rất lớn.
Một tổ chỉ có 5–6 giáo viên, tổ trưởng điều hành một nhóm nhỏ. Trong khi đó, ở những trường quy mô lớn, một tổ chuyên môn có thể có vài chục giáo viên.
Một tổ trưởng quản lý 8 người và một tổ trưởng quản lý 35–40 người, về cơ bản vẫn cùng mức phụ cấp chức vụ và cùng định mức giảm tiết. Nhưng khối lượng công việc chắc chắn không thể giống nhau.
Tổ càng đông, việc tổ chức sinh hoạt chuyên môn càng phức tạp; việc theo dõi tiến độ, hỗ trợ giáo viên, dự giờ, góp ý chuyên môn, triển khai nhiệm vụ, tổng hợp đánh giá và xử lý những vấn đề phát sinh cũng tăng lên.
Sau sáp nhập, có trường còn có nhiều điểm trường, phân hiệu. Giáo viên phân tán ở nhiều cơ sở khiến việc kết nối, nắm bắt tình hình và điều hành chuyên môn càng cần nhiều thời gian hơn. Dù cùng là một chức danh nhưng “độ nặng” của công việc có thể rất khác nhau.
Cùng là tổ trưởng nhưng mỗi cấp học một đặc thù
Không chỉ quy mô, đặc thù của từng cấp học cũng cần được tính đến khi bàn về công việc của tổ trưởng chuyên môn.
Ở mầm non và tiểu học, phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn thường tham gia khá sâu vào nhiều công việc: xây dựng kế hoạch, dự giờ, kiểm tra, tổ chức chuyên đề, chỉ đạo thao giảng, lựa chọn hoặc duyệt nội dung kiểm tra... Vì vậy, tổ trưởng có thêm sự phối hợp và hỗ trợ trực tiếp từ lãnh đạo chuyên môn của nhà trường.
Ở bậc trung học cơ sở và trung học phổ thông, công việc lại có phần khác. Do đặc thù dạy học theo môn, phó hiệu trưởng thường được phân công phụ trách một số lĩnh vực hoặc môn học nhất định. Với những môn không thuộc chuyên môn trực tiếp của phó hiệu trưởng, tổ trưởng nhiều khi phải đảm nhiệm phần lớn công việc chuyên môn của tổ.
Từ xây dựng kế hoạch, tổ chức thao giảng, dự giờ, sinh hoạt chuyên môn đến xây dựng ma trận đề thi, biên soạn, duyệt đề kiểm tra, thống nhất nội dung ôn tập, theo dõi chất lượng bộ môn..., nhiều công việc được giao trực tiếp cho tổ trưởng.
Bởi vậy, nếu xây dựng chính sách cho tổ trưởng, tổ phó chuyên môn, không nên chỉ hỏi tổ có bao nhiêu người, mà còn cần hỏi tổ trưởng đang phải làm những gì và ở cấp học nào. Đó mới là nhìn đúng vào công việc thực tế phía sau chức danh.
Ai làm tổ trưởng nhiều năm mới hiểu, công việc không phải lúc nào cũng nằm trong những cuộc họp lớn. Nó nằm trong hàng chục việc nhỏ nối tiếp nhau mỗi ngày.
Một kế hoạch cần góp ý. Một tiết dạy cần dự giờ. Một giáo viên cần trao đổi. Một vấn đề chuyên môn cần thống nhất. Một nhiệm vụ đột xuất cần triển khai. Một tình huống trong tổ cần tháo gỡ.
Mỗi việc có thể chỉ mất vài phút. Nhưng với một tổ vài chục người, những “vài phút” ấy cộng lại thành một khối lượng đáng kể.
Người tổ trưởng vẫn đứng lớp như mọi giáo viên khác, nhưng phía sau giờ dạy còn là công việc của cả tổ.
Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào số tiết được giảm hoặc một khoản phụ cấp cố định để đánh giá mức độ công việc thì chưa phản ánh hết thực tế.
Làm sao để người có năng lực không ngại nhận việc
Điều đáng suy nghĩ hơn cả không phải là tổ trưởng được thêm bao nhiêu tiền, mà là ai sẽ muốn nhận nhiệm vụ này?
Một giáo viên giỏi chuyên môn, có uy tín, có khả năng điều hành nếu nhìn thấy trách nhiệm ngày càng nhiều nhưng thời gian và chế độ gần như không thay đổi, họ hoàn toàn có thể cân nhắc trước khi nhận nhiệm vụ.
Điều đó không có gì khó hiểu. Làm tổ trưởng không chỉ thêm một dòng trong quyết định phân công. Đó là nhận thêm trách nhiệm với công việc chung của nhà trường và đồng nghiệp. Nếu những người có năng lực ngày càng ngại bước vào vị trí quản lý, nhà trường sẽ thiếu đi nguồn cán bộ kế cận ngay từ cơ sở.
Muốn có người giỏi làm quản lý, trước hết phải tạo động lực để người có năng lực sẵn sàng nhận việc khó.
Trong bối cảnh trường học sau sáp nhập có quy mô rất khác nhau, theo người viết, cần nghiên cứu cơ chế linh hoạt hơn đối với tổ trưởng, tổ phó chuyên môn.
Thứ nhất, nên tính đến quy mô tổ. Một tổ dưới 10 người và một tổ trên 30 người không nhất thiết phải hoàn toàn giống nhau về chế độ. Có thể nghiên cứu các mức theo số lượng giáo viên hoặc số lớp mà tổ phụ trách.
Thứ hai, cần tính đến số lượng điểm trường, phân hiệu. Một tổ có giáo viên làm việc tại nhiều cơ sở chắc chắn có yêu cầu điều hành khác với một tổ chỉ hoạt động tại một nơi.
Thứ ba, cần linh hoạt về số lượng tổ phó đối với những tổ có quy mô quá lớn. Một tổ vài chục giáo viên mà vẫn chỉ có một tổ trưởng, một tổ phó thì đôi khi bộ máy được tinh gọn nhưng công việc lại dồn quá nhiều vào một vài người.
Thứ tư, khi tổ trưởng, tổ phó đã được xác định thuộc Danh mục vị trí việc làm viên chức quản lý, cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách đi kèm.
Thứ năm, cần tính đến cấp học. Tổ trưởng chuyên môn bậc mầm non, tiểu học đảm nhiệm công việc có phần nhẹ nhàng hơn tổ trưởng chuyên môn 2 bậc học còn lại.
Công bằng không phải là chia đều
Sau mấy mươi năm đứng lớp, tôi càng thấm một điều, công bằng không phải lúc nào cũng là chia đều.
Một tổ có 8 giáo viên và một tổ có 40 giáo viên đều có tổ trưởng, nhưng không thể mặc nhiên xem khối lượng công việc của hai người là như nhau.
Sắp xếp cơ sở giáo dục là để tinh gọn, nâng cao hiệu quả quản lý. Nhưng tinh gọn không nên đồng nghĩa với việc dồn thêm công việc mà không có cơ chế tương ứng. Tổ trưởng chuyên môn có thể không phải là người quyết định những vấn đề lớn nhất của một nhà trường, nhưng họ là người trực tiếp giữ cho hoạt động chuyên môn ở từng tổ vận hành thông suốt.
Vì vậy, khi trách nhiệm của vị trí này được nhìn nhận rõ hơn, chính sách cũng cần nhìn thấy sự khác biệt về quy mô, cấp học và khối lượng công việc.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
