Các khoản thu chi luôn là câu chuyện được phụ huynh và dư luận quan tâm mỗi khi năm học bắt đầu. Một khoản tiền không lớn nhưng thiếu căn cứ, thiếu minh bạch hoặc mang danh “tự nguyện” mà tạo áp lực đóng góp cũng có thể trở thành nguyên nhân gây băn khoăn. Chính vì vậy, việc Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng ban hành văn bản hướng dẫn rõ nội dung này giúp nhà trường, phụ huynh dễ dàng theo triển khai và giám sát.
Ngày 25/8/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lâm Đồng ban hành Công văn số 4454/SGDĐT-KHTC hướng dẫn thực hiện chính sách học phí, hỗ trợ người học và các khoản thu năm học 2026-2027.
Trong đó, Sở hướng dẫn cụ thể về quản lý các khoản thu, tài trợ, kinh phí Ban đại diện cha mẹ học sinh và những khoản không được phép thu.
Nội dung chỉ đạo của Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng
Đối với nguyên tắc quản lý các khoản thu, Công văn nêu rõ: Các cơ sở giáo dục chỉ được tổ chức thu những khoản thu quy định; không được tự đặt các khoản thu ngoài quy định.
Mọi khoản thu phải được phân loại rõ: khoản thu theo chính sách của Nhà nước; khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục; khoản thu theo thỏa thuận; khoản thu hộ, chi hộ; khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện hoặc các khoản thu hợp pháp khác.
Không được lợi dụng danh nghĩa xã hội hóa, tự nguyện, thỏa thuận, Ban đại diện cha mẹ học sinh hoặc các tổ chức đoàn thể để đặt ra các khoản thu trái quy định, biến khoản thu bắt buộc thành khoản “tự nguyện”, hoặc dùng hình thức vận động để tạo áp lực đối với học sinh, cha mẹ học sinh.
Không thu gộp nhiều khoản thu khác nhau thành một khoản thu chung; không thu vượt mức quy định; không thu các khoản thuộc trách nhiệm bảo đảm của ngân sách nhà nước.
Các khoản thu phải được thực hiện trên cơ sở nhu cầu thực tế, khả năng chi trả của người học, điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương, bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả.
Thủ trưởng cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lý cấp trên và trước pháp luật về toàn bộ các khoản thu, việc quản lý, sử dụng và công khai các nguồn thu của đơn vị.
Về tài trợ, đóng góp tự nguyện, Công văn yêu cầu: Tài trợ phải bảo đảm hoàn toàn tự nguyện, công khai, minh bạch, đúng mục đích, đúng quy trình; không quy định mức tài trợ tối thiểu, mức bình quân, giao chỉ tiêu hoặc thời hạn phải đóng.
Không vận động tài trợ để thay thế nhiệm vụ chi thuộc trách nhiệm của ngân sách nhà nước; không sử dụng tài trợ làm điều kiện để học sinh được học tập hoặc hưởng các dịch vụ giáo dục.
Không được tổ chức vận động, tiếp nhận tài trợ khi chưa có kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định.
Đối với kinh phí Ban đại diện cha mẹ học sinh: Cơ sở giáo dục không được chỉ đạo, giao nhiệm vụ cho Ban đại diện cha mẹ học sinh tổ chức thu các khoản thuộc trách nhiệm của nhà trường.
Không sử dụng kinh phí của Ban đại diện cha mẹ học sinh để chi cho: Bảo vệ cơ sở vật chất, bảo đảm an ninh; trông coi phương tiện giao thông của học sinh; vệ sinh lớp học, vệ sinh trường; khen thưởng cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên; mua sắm máy móc, trang thiết bị, đồ dùng dạy học; hỗ trợ công tác quản lý, tổ chức dạy học; sửa chữa, nâng cấp, xây dựng mới các công trình của nhà trường.
Không thành lập hoặc vận động đóng góp dưới các hình thức “quỹ lớp”, “quỹ trường”, “quỹ phụ huynh” để thực hiện các khoản chi không đúng quy định.
Công văn nhấn mạnh: Để phòng, chống lạm thu, các cơ sở giáo dục nghiêm túc thực hiện không thu, không vận động thu các khoản sau:
Không thu tiền dạy thêm, học thêm trong nhà trường; không thu hộ quỹ đoàn, quỹ đội, quỹ khuyến học, hội phí, quỹ từ thiện; không thu hộ phí dịch vụ, bảo hiểm thân thể và các loại bảo hiểm tự nguyện của tổ chức ngoài nhà trường.
Không tổ chức thu tiền mua đồng phục, quần áo thể dục thể thao; không thu tiền phù hiệu, thẻ học sinh; không thu tiền phô tô tài liệu phục vụ ôn tập, kiểm tra; không thu tiền nước uống của học sinh; không thu tiền khám sức khỏe định kỳ đầu năm học đối với nội dung thuộc phạm vi ngân sách nhà nước bảo đảm.
Đặc biệt: Không đặt ra các khoản thu mới dưới các tên gọi như ‘hỗ trợ’, ‘tự nguyện’, ‘xã hội hóa’, ‘đóng góp xây dựng’, ‘kinh phí hoạt động’, ‘phí phục vụ’ nếu khoản thu đó thực chất thuộc trách nhiệm bảo đảm của Nhà nước hoặc không có căn cứ pháp lý.”
“Tự nguyện” phải đúng nghĩa tự nguyện
Từ những quy định trên, theo người viết, điều đáng chú ý là Công văn đã làm rõ ranh giới giữa khoản thu được phép thực hiện với khoản không được phép thu; giữa tài trợ tự nguyện với nghĩa vụ mà phụ huynh không phải gánh thay.
Trong thực tế, không phải khoản thu nào trong trường học cũng là lạm thu. Những dịch vụ được phép tổ chức, có nhu cầu thực tế, có căn cứ và được công khai minh bạch cần được phân biệt rõ.
Nhưng một khoản được gọi là “tự nguyện” thì phụ huynh phải thực sự có quyền lựa chọn. Không thể có chuyện “tự nguyện” nhưng lại kèm mức bình quân, chỉ tiêu hoặc tạo tâm lý ai cũng phải đóng.
Tương tự, xã hội hóa giáo dục là chủ trương cần thiết, nhưng xã hội hóa không có nghĩa là mọi nhu cầu chi của nhà trường đều có thể chuyển thành khoản vận động phụ huynh.
Theo tôi, khoản nào thuộc trách nhiệm của ngân sách nhà nước hoặc nhà trường thì phải được bảo đảm từ đúng nguồn; khoản nào phụ huynh tài trợ thì phải đúng nghĩa tự nguyện.
Minh bạch cũng là cách bảo vệ giáo viên
Người viết là giáo viên tiểu học trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng đặc biệt quan tâm đến yêu cầu không giao giáo viên trực tiếp thu, giữ và quyết toán tiền của học sinh, cha mẹ học sinh.
Giáo viên chủ nhiệm vốn là người gần phụ huynh nhất. Nếu mọi khoản tiền đều qua tay giáo viên, khi có thắc mắc, thiếu sót, giáo viên rất dễ trở thành người đứng giữa.
Vì vậy, tách bạch việc dạy học với việc thu, giữ và quyết toán tiền không chỉ giúp quản lý tài chính chặt chẽ hơn mà còn giảm áp lực cho giáo viên.
Theo tôi, công khai cũng không nên chỉ là thông báo một con số tổng. Phụ huynh cần biết mình đang đóng khoản gì, căn cứ nào, mức bao nhiêu và khoản tiền ấy được sử dụng ra sao.
Điều phụ huynh cần không nhất thiết là một năm học “không có khoản thu nào”, mà là mỗi khoản thu đều có căn cứ, đúng bản chất và minh bạch.
Một khoản thu đúng quy định không đáng sợ. Điều đáng lo là khoản thu không rõ căn cứ nhưng lại được khoác lên những cái tên rất dễ nghe như “hỗ trợ”, “tự nguyện”, “xã hội hóa”.
Công văn 4454 vì thế, theo người viết, không chỉ là yêu cầu “siết thu”, mà còn là yêu cầu siết trách nhiệm và làm rõ ranh giới giữa nhà trường, ngân sách và sự đóng góp của phụ huynh.
Suy cho cùng, quản lý các khoản thu trong trường học không chỉ là câu chuyện của tiền. Đó còn là câu chuyện của sự minh bạch và niềm tin.
Khi khoản nào được phép thu thì công khai, khoản nào tự nguyện thì phải thật sự tự nguyện, khoản nào thuộc trách nhiệm của Nhà nước hoặc nhà trường thì không chuyển sang phụ huynh. Khi ấy, giáo viên bớt áp lực, phụ huynh yên tâm hơn và sự đồng hành với nhà trường cũng sẽ bền vững hơn.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
