Phân biệt khái niệm và cơ cấu tổ chức giữa trường chính, phân hiệu và điểm trường sau sắp xếp

Trong quá trình chuẩn bị cho năm học mới 2026-2027, các địa phương đang khẩn trương hoàn tất việc sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục theo yêu cầu mới, với mục tiêu hoàn thành trước ngày 30/8. Cùng với việc xác định mô hình trường chính, phân hiệu, điểm trường, một vấn đề được đặc biệt quan tâm là khái niệm, cơ cấu và số lượng đội ngũ quản lý, nhân sự hỗ trợ giáo dục tại từng loại hình cơ sở sau sắp xếp. Đây là những nội dung có tác động trực tiếp đến tổ chức và hoạt động của các nhà trường khi bước vào năm học 2026-2027.

Tuy nhiên, thực tế triển khai tại một số địa phương cho thấy vẫn còn những cách hiểu và cách thực hiện chưa hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 37/2026/NQ-CP về cơ cấu, số lượng và một số chính sách đối với hiệu trưởng, giám đốc, phó hiệu trưởng, phó giám đốc và nhân sự hỗ trợ giáo dục khi thực hiện sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập, cũng như hướng dẫn tại Công văn số 5555/BGDĐT-GDPT về tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập sau sắp xếp nên có sự khác biệt, chưa thống nhất.

Khái niệm cụ thể trường chính, phân hiệu, điểm trường

Cần phân biệt trường chính, phân hiệu, điểm trường theo định nghĩa tại Nghị quyết 37/2026/TT-CP về cơ cấu, số lượng và một số chính sách đối với hiệu trưởng, giám đốc, phó hiệu trưởng, phó giám đốc và nhân sự hỗ trợ giáo dục khi thực hiện sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập là 3 khái niệm khác nhau.

Một số địa phương còn hướng dẫn chưa thống nhất về cách đặt tên này. Có địa phương bám theo đúng Nghị quyết 37 thực hiện thì hoàn toàn chính xác, có địa phương lại quy định có trường chính, các nơi khác là điểm trường (không dùng phân hiệu), có địa phương gọi trường chính là Điểm chính,…

Tại Điều 3 Nghị quyết 37/2026/NQ-CP về cơ cấu, số lượng và một số chính sách đối với hiệu trưởng, giám đốc, phó hiệu trưởng, phó giám đốc và nhân sự hỗ trợ giáo dục khi thực hiện sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập định nghĩa như sau:

Trường chính (đối với cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên) hoặc trụ sở chính (đối với trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, trường trung học nghề) là nơi đặt trụ sở chính của cơ sở giáo dục, thực hiện chức năng quản trị, quản lý và điều hành thống nhất toàn bộ hoạt động của cơ sở giáo dục.

Phân hiệu là đơn vị thuộc cơ sở giáo dục, đặt tại địa điểm khác với trường chính hoặc trụ sở chính, thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ sở giáo dục theo sự ủy quyền của hiệu trưởng hoặc giám đốc.

Điểm trường của cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên là địa điểm tổ chức các lớp học ngoài trường chính và phân hiệu, chịu sự quản lý, điều hành của trường chính hoặc phân hiệu.

Công văn số 5555/BGDĐT-GDPT về tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập sau sắp xếp tiếp tục giải thích và làm rõ về khái niệm Trường chính, phân hiệu và điểm trường như sau:

Trường chính:

- Trường chính đối với cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông là nơi đặt trụ sở chính của cơ sở giáo dục, thực hiện chức năng quản trị, quản lý và điều hành thống nhất toàn bộ hoạt động của cơ sở giáo dục.

- Trường chính là đầu mối hành chính, quản trị; quản lý con dấu, tài khoản, hồ sơ gốc và dữ liệu dùng chung của cơ sở giáo dục theo quy định.

Phân hiệu:

- Phân hiệu của cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông là đơn vị thuộc cơ sở giáo dục, đặt tại địa điểm khác với trường chính, thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ sở giáo dục theo sự ủy quyền của Hiệu trưởng.

- Phân hiệu tổ chức hoạt động giáo dục theo kế hoạch chung của cơ sở giáo dục; thực hiện quản lý người học, đội ngũ, cơ sở vật chất, thiết bị và các hoạt động tại phân hiệu theo nhiệm vụ được phân công, ủy quyền; thực hiện chế độ thông tin, báo cáo và phối hợp với các bộ phận của cơ sở giáo dục trong tổ chức hoạt động chuyên môn, hành chính và bảo đảm chất lượng giáo dục.

- Phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn được ủy quyền tại phân hiệu phải được xác định bằng văn bản, bảo đảm rõ trách nhiệm, thẩm quyền và trách nhiệm giải trình; không làm phát sinh tư cách pháp nhân hoặc bộ máy quản lý độc lập tại phân hiệu.

Điểm trường:

- Điểm trường là địa điểm tổ chức các lớp học ngoài trường chính và phân hiệu, chịu sự quản lý, điều hành của trường chính hoặc phân hiệu theo phương án tổ chức của cơ sở giáo dục.

- Điểm trường không tổ chức bộ máy quản lý độc lập. Căn cứ số lượng, khoảng cách và điều kiện thực tế của các điểm trường, người đứng đầu cơ sở giáo dục phân công cấp phó hoặc cá nhân phù hợp làm đầu mối phụ trách một điểm trường hoặc cụm điểm trường để phối hợp, xử lý công việc thường xuyên theo nhiệm vụ được giao.

- Việc phân công người phụ trách điểm trường hoặc cụm điểm trường không làm phát sinh chức danh quản lý, bộ máy quản lý hoặc thẩm quyền độc lập tại điểm trường.

Như vậy, có thể hiểu, trường chính là nơi đặt trụ sở chính của cơ sở giáo dục. Phân hiệu là đơn vị thuộc cơ sở giáo dục, đặt tại địa điểm khác với trường chính, được tổ chức tại địa điểm khác nhằm duy trì hoạt động giáo dục ở những khu vực cần thiết. Trong khi đó, điểm trường là địa điểm tổ chức hoạt động dạy học thuộc trường chính hoặc phân hiệu, nhưng không phải là một cơ sở giáo dục độc lập.

Ví dụ, sau khi thực hiện sáp nhập ba trường trung học cơ sở A, B và C theo phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt để hình thành một cơ sở giáo dục mới, lấy tên là trường trung học cơ sở A, chọn cơ sở đặt trụ sở chính tại địa điểm của trường trung học cơ sở A được xác định là trường chính. Cơ sở tại địa điểm của trường trung học cơ sở B và cơ sở tại địa điểm của trường trung học cơ sở C có thể được tổ chức thành hai phân hiệu thuộc trường trung học cơ sở A, thực hiện hoạt động giáo dục theo kế hoạch chung và chịu sự quản lý, điều hành thống nhất của Hiệu trưởng trường trung học cơ sở A.

Còn đối với điểm trường là địa điểm tổ chức các lớp học ngoài trường chính và phân hiệu, có thể hiểu điểm trường có thể là “con” của trường chính hoặc phân hiệu.

Đối với cấp tiểu học, giả sử trước khi sáp nhập, Trường Tiểu học X có hai điểm trường là A và B; Trường Tiểu học Z có hai điểm trường là C và D. Sau khi sáp nhập các trường X, Y và Z thành một trường tiểu học mới lấy tên là Trường Tiểu học X, lựa chọn cơ sở Trường Tiểu học X làm trường chính, cơ sở của Trường Tiểu học Y và Trường Tiểu học Z được tổ chức thành hai phân hiệu Y và Z.

Theo đó, sau sáp nhập, Trường Tiểu học X có cấu trúc gồm một trường chính, hai phân hiệu và các điểm trường trực thuộc. Các điểm trường trước đây thuộc Trường Tiểu học X tiếp tục được xác định là điểm trường của trường chính; các điểm trường trước đây thuộc Trường Tiểu học Z được xác định là điểm trường trực thuộc phân hiệu Z. Như vậy, về mặt tổ chức có thể hình dung theo cấu trúc: Trường chính → phân hiệu → điểm trường, trong đó điểm trường có thể trực thuộc trực tiếp trường chính hoặc trực thuộc một phân hiệu.

Quy định về cơ cấu, số lượng và tổ chức bộ máy và cơ chế quản lý, điều hành

Nghị quyết 37/2026/NQ-CP về cơ cấu, số lượng và một số chính sách đối với hiệu trưởng, giám đốc, phó hiệu trưởng, phó giám đốc và nhân sự hỗ trợ giáo dục khi thực hiện sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập, cũng như hướng dẫn tại Công văn số 5555/BGDĐT-GDPT về tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập sau sắp xếp quy định về cơ cấu bộ máy và cơ chế quản lý điều hành như sau:

Như vậy, cơ cấu tổ chức của cơ sở giáo dục sau sáp nhập được xây dựng theo hướng một đầu mối quản lý thống nhất, trường chính là trung tâm quản trị, phân hiệu là đơn vị trực thuộc và điểm trường là địa điểm tổ chức hoạt động giáo dục thuộc trường chính hoặc phân hiệu. Việc phân định rõ chức năng, vị trí và mối quan hệ giữa trường chính, phân hiệu và điểm trường nhằm bảo đảm thống nhất trong quản lý, sử dụng hiệu quả đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và cơ sở vật chất; đồng thời duy trì điều kiện thuận lợi để tổ chức dạy học tại các địa bàn, không làm phát sinh thêm tầng nấc quản lý trung gian.

Trên cơ sở đó, việc bố trí cán bộ quản lý, phân công nhiệm vụ và tổ chức hoạt động tại các địa điểm phải được thực hiện theo nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và rõ cơ chế phối hợp. Hiệu trưởng chịu trách nhiệm toàn diện và là đầu mối thống nhất trong quản trị cơ sở giáo dục; Phó Hiệu trưởng thực hiện nhiệm vụ theo phân công, ủy quyền; giáo viên, nhân viên được bố trí phù hợp với quy mô và yêu cầu hoạt động của từng địa điểm. Qua đó, bảo đảm cơ sở giáo dục sau sáp nhập hoạt động thông suốt, hiệu quả, không chồng chéo chức năng, không hình thành bộ máy quản lý trung gian và đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục tại tất cả các địa điểm.

Tài liệu tham khảo:

[1] Nghị quyết 37/2026/NQ-CP

[2] Công văn số 5555/BGDĐT-GDPT

(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.