Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 72/2026/TT-BGDĐT quy định về hợp tác, liên kết đào tạo trong giáo dục nghề nghiệp. Một nội dung mới đáng chú ý là cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể liên kết với cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp, tổ chức giáo dục, doanh nghiệp trong nước để thành lập khoa, trung tâm hoặc đơn vị đào tạo chuyên môn.
Thông tư quy định việc liên kết này không làm phát sinh pháp nhân mới và không làm thay đổi trách nhiệm của cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo quy định của pháp luật.
Theo lãnh đạo một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp, việc tổ chức hiệu quả mô hình liên kết thành lập khoa, trung tâm, đơn vị đào tạo chuyên môn sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực sẵn có của các đơn vị liên kết, đặc biệt là tận dụng tối đa chất lượng đội ngũ chuyên gia, hệ thống cơ sở vật chất, công nghệ hiện đại từ phía doanh nghiệp.
Tạo cơ sở pháp lý để hình thành mô hình đào tạo chuyên sâu, khai thác hiệu quả nguồn lực của các bên liên quan
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Viết Báu - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nông nghiệp Thanh Hoá (phường Quảng Phú, tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, mô hình liên kết trên nếu được tổ chức hiệu quả, sẽ hiện thực hóa mô hình "nhà trường trong doanh nghiệp".
Thay vì doanh nghiệp đào tạo tự phát hay nhà trường đào tạo "cái mình có", thì người học sẽ được thụ hưởng chương trình đào tạo bài bản từ nền tảng lý thuyết đến thực hành chuyên sâu trực tiếp trên dây chuyền sản xuất. Đồng thời, điều này cũng giúp nhà trường dễ dàng đáp ứng quy định tại Thông tư 55/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định chuẩn chương trình đào tạo giáo dục nghề nghiệp, trong đó có quy định về thời lượng thực hành bắt buộc chiếm từ 50% đến 75% tổng khối lượng chương trình.
Hơn nữa, việc không phát sinh pháp nhân mới giúp tối giản thủ tục hành chính, giữ vững vai trò chủ trì pháp lý của nhà trường, đồng thời tạo sự chủ động cao cho các bên trong việc điều chỉnh quy mô và ngành nghề đào tạo sát với biến động của thị trường.
Cùng chia sẻ về nội dung này, Thạc sĩ Hoàng Văn Hùng - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Hải Phòng (phường Lê Chân, thành phố Hải Phòng) cho rằng, việc có mô hình liên kết trên sẽ tạo cơ sở pháp lý để hình thành mô hình đào tạo chuyên sâu. Trước đây, hoạt động phối hợp giữa nhà trường với doanh nghiệp thường tập trung vào tiếp nhận thực tập, tài trợ thiết bị hoặc cử chuyên gia tham gia giảng dạy. Việc tổ chức một khoa, trung tâm hoặc đơn vị đào tạo chuyên môn có sự tham gia thường xuyên của đối tác chưa có hành lang pháp lý thật sự rõ ràng.
Quy định mới giúp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể hình thành hợp pháp những đơn vị chuyên môn. Đây là bước phát triển từ hợp tác theo từng hoạt động đơn lẻ sang mô hình hợp tác có tổ chức, nhân sự, nhiệm vụ và cơ chế vận hành ổn định.
Mặt khác, cơ sở giáo dục nghề nghiệp thường có thế mạnh về chương trình, đội ngũ sư phạm, quản lý đào tạo, trong khi doanh nghiệp có thế mạnh về công nghệ, thiết bị, chuyên gia và môi trường làm việc thực tế. Do đó, quy định được liên kết để thành lập khoa, trung tâm hoặc đơn vị đào tạo chuyên môn cũng sẽ góp phần huy động và khai thác hiệu quả nguồn lực của các bên.
Đối với Trường Cao đẳng Y tế Hải Phòng, đây là cơ sở để nhà trường liên kết với bệnh viện, trung tâm y tế, doanh nghiệp dược, nhà thuốc, cơ sở phục hồi chức năng và các tổ chức giáo dục nhằm thành lập một số đơn vị phù hợp.
Còn theo Thạc sĩ Nguyễn Huy Phương - Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Cao đẳng Nghề Nghi Sơn (phường Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa), thuận lợi lớn nhất với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đối với mô hình liên kết trên chính là cơ hội tiếp cận, tận dụng tối đa hệ thống trang thiết bị, máy móc hiện đại cùng công nghệ sản xuất mới nhất từ phía doanh nghiệp và đối tác.
Khi liên kết thành lập khoa, trung tâm hoặc đơn vị đào tạo chuyên môn, chương trình đào tạo của nhà trường sẽ được điều chỉnh một cách linh hoạt, sát với thực tiễn hơn. Nhờ đó, học sinh, sinh viên không chỉ dừng lại ở lý thuyết suông mà được thực hành trực tiếp trên các dây chuyền, thiết bị tiên tiến, cập nhật liên tục các xu hướng công nghệ mới và tiếp cận gần hơn với môi trường làm việc thực tế. Điều này tạo nền tảng vững chắc giúp người học nâng cao tay nghề, đáp ứng ngay các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường lao động ngay sau khi tốt nghiệp.
Hơn nữa, mô hình liên kết cũng tạo điều kiện cho đội ngũ nhà giáo được cọ xát, trao đổi chuyên môn thường xuyên với lực lượng chuyên gia và kỹ sư giàu kinh nghiệm thực tế. Thông qua quá trình trực tiếp tham gia sản xuất, làm chủ thiết bị công nghệ hiện đại, nghiên cứu các bài toán thực tế và cập nhật quy trình làm việc tiên tiến, người thầy không chỉ củng cố vững chắc kỹ năng thực hành mà còn nâng cao đáng kể trình độ công nghệ.
Đây cũng là tiền đề quan trọng giúp đội ngũ nhà giáo đổi mới phương pháp giảng dạy theo định hướng năng lực, chủ động cập nhật giáo trình, học liệu, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hành, thực tập cũng như thúc đẩy hoạt động nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ. Qua đó, giải pháp này góp phần giải quyết bài toán thiếu hụt trải nghiệm thực tế của một bộ phận nhà giáo hiện nay - những người dù nắm vững lý thuyết nền tảng nhưng chưa kịp thời bắt nhịp với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và môi trường làm việc tại các doanh nghiệp.
Cần có thỏa thuận phân định rõ vai trò các bên liên quan từ đầu để tránh rủi ro phát sinh
Nhiều ý kiến cho rằng, bên cạnh những mặt thuận lợi, quá trình liên kết thành lập đơn vị đào tạo chung cũng đặt ra bài toán về trách nhiệm giữa các đơn vị thực hiện.
Liên quan đến vấn đề này, thầy Nguyễn Huy Phương cho rằng, tất cả các cơ chế, quyền lợi và nghĩa vụ khi thành lập khoa, trung tâm hoặc đơn vị đào tạo chuyên môn để mở rộng liên kết đào tạo phải được quy định một cách sòng phẳng, minh bạch và rõ ràng.
Cụ thể, nên phân định rõ ràng tỷ lệ tham gia, đóng góp cũng như giới hạn trách nhiệm của từng bên; chẳng hạn nhà trường tham gia ở mức độ nào, doanh nghiệp có tác động và cam kết ra sao để hoàn thành mục tiêu chung.
Toàn bộ các nội dung thỏa thuận này bắt buộc phải được thể hiện chính thức thông qua các hợp đồng phối hợp cụ thể và chặt chẽ. Hợp đồng pháp lý này sẽ đóng vai trò là căn cứ quan trọng nhất để các bên tuân thủ, giám sát lẫn nhau, từ đó đảm bảo hiệu quả vận hành thực tế, hài hòa lợi ích và tối đa hóa việc phòng ngừa các rủi ro hay tranh chấp phát sinh trong suốt quá trình hợp tác.
Sinh viên Trường Cao đẳng Nghề Nghi Sơn thực hành nghề hàn. Ảnh: website nhà trường.
Đồng quan điểm, theo thầy Lê Viết Báu, để nhà trường có thể liên kết với cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp, tổ chức giáo dục, doanh nghiệp trong nước để thành lập khoa, trung tâm hoặc đơn vị đào tạo chuyên môn được triển khai minh bạch và phòng ngừa rủi ro phát sinh, quá trình mở rộng liên kết trong đào tạo giáo dục nghề nghiệp phải dựa trên thỏa thuận văn bản, hợp đồng chi tiết.
Về tài chính và tài sản công, phải phân định rõ trách nhiệm tài chính và tài sản tham gia liên kết. Doanh nghiệp được khuyến khích sử dụng Quỹ đào tạo nhân lực và trích trừ chi phí đào tạo khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp theo Điều 35 của Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15. Khi sử dụng tài sản công hoặc hạ tầng của nhà trường, phải tuân thủ nghiêm pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công, bảo đảm công khai, định giá độc lập và hạch toán minh bạch.
Về quản lý chất lượng đào tạo, nhà trường (tức đơn vị chủ trì) giữ trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về chuẩn đầu ra, chương trình, công nhận tốt nghiệp và cấp văn bằng. Chất lượng phải được kiểm soát qua các chỉ số hoạt động chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo Thông tư 38/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trong đó có chỉ số 05 (tỷ lệ chương trình đào tạo có sự tham gia của người sử dụng lao động trong quá trình đào tạo đạt từ 70% trở lên); chỉ số 08 (tỷ lệ người học đã tốt nghiệp có việc làm phù hợp nhóm ngành, nghề đào tạo hoặc tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học nâng cao trình độ đạt từ 70% trở lên); chỉ số 10 (tỷ lệ người sử dụng lao động hài lòng đối với khả năng đáp ứng yêu cầu công việc của người học tốt nghiệp đạt từ 70% trở lên).
Ngoài ra, đối với việc thỏa thuận bản quyền và tài sản trí tuệ phát sinh, cần dựa trên nguyên tắc lấy con người và sự sáng tạo làm gốc.
Trước hết, nên phân định tài sản trí tuệ sẵn có và tài sản phát sinh mới. Toàn bộ công nghệ, bí quyết kỹ thuật có sẵn của bên nào thuộc sở hữu riêng của bên đó. Những sáng chế, giải pháp hữu ích hay phần mềm phát sinh từ quá trình liên kết nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo sẽ thuộc đồng sở hữu.
Về lợi ích kinh tế được chia theo tỷ lệ đóng góp thực tế, tỷ lệ phân chia doanh thu thương mại hóa hoặc chuyển giao công nghệ phải được quy định rõ trong hợp đồng liên kết, căn cứ vào tỷ lệ vốn, trang thiết bị, mặt bằng và công sức nghiên cứu của giảng viên, kỹ sư hai bên.
Đặc biệt, việc triển khai mô hình liên kết cũng cần bảo đảm quyền lợi thực chất cho người lao động và người học. Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15 quy định rõ người học được trả tiền công khi tham gia lao động, tạo ra sản phẩm tại doanh nghiệp. Do đó, quyền tác giả và thù lao sáng chế cho nhà khoa học, giảng viên và người học trực tiếp tham gia phải được bảo đảm công bằng, minh bạch.
Trong khi đó, thầy Hoàng Văn Hùng đưa ra lưu ý về việc mở rộng liên kết trong đào tạo có thể dẫn tới những phát sinh về trách nhiệm tài chính, tài sản, quyền sở hữu trí tuệ và quản lý chất lượng đào tạo giữa các bên tham gia.
Vì vậy, để tránh tranh chấp, các bên phải thỏa thuận về quyền sở hữu trí tuệ ngay trong hợp đồng và cụ thể hóa tại từng nhiệm vụ nghiên cứu trước khi phát sinh sản phẩm. Không nên dùng một tỷ lệ chia chung cho mọi kết quả, vì quyền đối với giáo trình, phần mềm, sáng chế, dữ liệu và bí mật kỹ thuật có bản chất khác nhau.
Về cơ chế giám sát chung, các khoa, trung tâm, đơn vị đào tạo chuyên môn được thành lập do quá trình thực hiện liên kết có thể thành lập các ban hoặc tổ điều phối liên kết nhằm bảo đảm việc thực thi hợp đồng diễn ra hiệu quả và đồng bộ.
Thành phần tham gia ban điều phối cần bao gồm đại diện lãnh đạo cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đại diện lãnh đạo đối tác, cùng các bộ phận chức năng như đơn vị đào tạo, tài chính – kế toán, tổ chức – hành chính, pháp chế, bảo đảm chất lượng, đại diện khoa chuyên môn và đại diện người học trong những trường hợp cần thiết.
Mặc dù không thay thế thẩm quyền quyết định của hiệu trưởng, nhưng ban điều phối sẽ đóng vai trò đầu mối hỗ trợ xử lý các công việc mang tính liên ngành, đồng thời trực tiếp theo dõi, giám sát quá trình triển khai hợp đồng, giúp kịp thời tháo gỡ vướng mắc và đảm bảo quyền lợi cho các bên.
Mặt khác, cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần thực hiện bước chuyển dịch mạnh mẽ từ cơ chế “ký kết hợp tác” thuần túy sang mô hình giao mục tiêu, giao hợp đồng theo sản phẩm, gắn liền với việc đánh giá bằng bộ chỉ số KPI và áp dụng nguyên tắc tiếp tục hợp tác có điều kiện.
Theo Thông tư số 72/2026/TT-BGDĐT, việc thành lập các đơn vị liên kết này không làm phát sinh pháp nhân mới, đồng thời giữ nguyên trách nhiệm toàn diện của nhà trường trong quản lý đào tạo người học, cấp phát văn bằng và bảo đảm chất lượng. Do đó, nhà trường phải nắm giữ quyền kiểm soát cuối cùng, song vẫn cần trao đủ không gian chủ động cho đơn vị liên kết trong phạm vi đã được phê duyệt.
Ngoài ra, một trong những giải pháp căn cơ để hiện thực hóa và khai thác hiệu quả mô hình thành lập khoa, trung tâm, đơn vị chuyên môn để liên kết đào tạo trên là nhà trường cần ban hành một quy chế riêng về tổ chức và hoạt động của khoa, trung tâm hoặc đơn vị đào tạo chuyên môn liên kết, áp dụng thống nhất cho mọi đối tác hợp tác.
Quy chế này đóng vai trò là hành lang pháp lý nội bộ, quy định tối thiểu các nội dung then chốt bao gồm: nguyên tắc lựa chọn đối tác, điều kiện thành lập, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của đơn vị liên kết. Bên cạnh đó, văn bản cũng phải làm rõ cơ cấu tổ chức, nhân sự, cơ chế quản lý chương trình và chất lượng đào tạo, cơ chế tài chính, tài sản, cùng các quy định về quản lý dữ liệu, sở hữu trí tuệ, chế độ thông tin báo cáo và bộ chỉ số đánh giá hiệu quả hoạt động định kỳ.
