Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo đang thu hút sự quan tâm của đông đảo phụ huynh, học sinh, nhà trường.
Theo đó, điểm c, khoản 4, Điều 14 của dự thảo quy định: Sở Giáo dục và Đào tạo căn cứ điều kiện thực tế và quy định của pháp luật để xác định đối tượng được cộng điểm khuyến khích, bảo đảm công khai, công bằng và phù hợp với nguyên tắc, mục tiêu tiếp nhận học sinh đầu cấp quy định tại Quy chế của dự thảo Thông tư. Tổng điểm khuyến khích không quá 1,0 điểm, được cộng một lần vào tổng điểm xét tuyển sau khi quy đổi về thang điểm tương ứng với số môn thi, mỗi môn tính theo thang điểm 10.
Hiện theo Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông, kỳ thi tuyển lớp 10 gồm Văn, Toán và môn thứ ba; học sinh trung học cơ sở đạt giải cấp tỉnh trong những cuộc thi đủ điều kiện được cộng điểm khuyến khích vào tổng điểm xét tuyển. Mức cộng tương ứng giải nhất là 1,5 điểm, giải nhì 1 điểm và giải ba 0,5 điểm.
Mức điểm cộng khuyến khích tối đa giảm còn 1 là hợp lý, địa phương có thêm quyền chủ động lựa chọn
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Lương Cao Thắng - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nghĩa Đô (xã Nghĩa Đô, tỉnh Lào Cai) cho rằng, mức cộng khuyến khích tối đa giảm còn 1 theo quy định của dự thảo là hợp lý.
“Nếu ba môn thi vào lớp 10 cùng hệ số 1, mức cộng 1,5 điểm trên tổng 30 điểm và 1 điểm trên tổng 20 điểm của hai môn đều chiếm 5%. Vì vậy, giảm số điểm chưa chắc đã giảm tác động đến kết quả tuyển sinh.
Điều quan trọng là thành tích phải thực chất, danh mục được cộng điểm phải giới hạn và không cộng dồn nhiều giải. Địa phương được chủ động sẽ phù hợp hơn với thực tế, nhưng phải giải thích được vì sao lựa chọn thành tích đó, mức cộng dựa trên căn cứ nào và cơ hội tham gia của học sinh ra sao”, thầy Thắng phân tích.
Theo thầy Thắng, nếu danh mục điểm cộng quá rộng, học sinh có thể lựa chọn các cuộc thi vì dễ có điểm cộng, phụ huynh cũng tăng đầu tư và nhà trường tăng áp lực bồi dưỡng. Khi đó, chính sách có thể tạo thêm một cuộc đua ngoài kỳ thi chính, dẫn tới nguy cơ khiến các cuộc thi và phong trào tăng lên, kéo theo cuộc đua thành tích bất công bằng.
Do đó, để đảm bảo công bằng, thì chỉ nên ghi nhận những cuộc thi đánh giá đáng tin cậy và xác định được đóng góp thực chất của học sinh, nhất là với sản phẩm nghiên cứu khoa học hoặc giải tập thể. Một hoạt động có giá trị giáo dục vẫn có thể được khen thưởng, hỗ trợ phát triển mà không nhất thiết phải quy đổi thành điểm tuyển sinh.
Còn theo thầy Đoàn Quốc Phú - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Vân Hà số 2 (phường Vân Hà, thành phố Bắc Ninh), điểm mới của dự thảo là giảm 0,5 điểm cộng, điều này phù hợp với số lượng môn thi giảm từ 3 môn xuống còn 2 môn. Việc điều chỉnh điểm cộng khuyến khích không quá 1 điểm trong dự thảo là một bước đi nhằm thu hẹp biên độ điểm cộng để giữ sự cân đối chung.
Tuy nhiên, thầy Phú kiến nghị tiếp tục duy trì cơ chế cộng điểm từ các cuộc thi như quy định cũ. Lý do là số lượng giải thưởng cấp quốc gia hiện nay khá hạn chế nên tỷ lệ học sinh được cộng điểm khuyến khích không quá nhiều. Thêm vào đó, những em đoạt giải đều là các học sinh thực sự nổi trội, đã trải qua quá trình đầu tư nghiêm túc và bài bản, hoàn toàn xứng đáng được ghi nhận
Thầy Đoàn Quốc Phú - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Vân Hà số 2 (phường Vân Hà, thành phố Bắc Ninh). Ảnh website trường
Cũng theo thầy Phú, việc giao quyền cho các tỉnh, thành phố chủ động quy định tiêu chí và hình thức cộng điểm, sẽ giúp các địa phương bám sát mục tiêu tuyển chọn nguồn nhân lực chất lượng cao, nuôi dưỡng học sinh mũi nhọn phục vụ cho hệ thống trường chuyên, lớp chọn và sự phát triển giáo dục của từng vùng miền.
Tuy nhiên cần lưu ý rằng, nếu các cuộc thi được cộng điểm mở rộng quá mức, hoặc phổ điểm cộng chênh lệch quá cao, có thể sẽ tạo ra những cuộc đua hình thức. Do đó, việc kiểm soát chặt chẽ danh mục và biên độ điểm cộng là điều cần lưu ý để hạn chế những hệ lụy tiêu cực của cuộc đua lấy điểm cộng khuyến khích tại các địa phương.
Trong khi đó, thầy Đỗ Thành Thiện - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Vĩnh Thạnh (xã Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ) cho rằng, dự thảo quy định mức điểm cộng khuyến khích không quá 1 điểm là điều chỉnh có cơ sở và phù hợp với thực tiễn.
Theo thầy Thiện, cần phải thẳng thắn nhìn nhận rằng, mức điểm cộng 1 điểm khuyến khích tác động đáng kể đến kết quả thi của thí sinh, nhất là ở những địa bàn có mức độ cạnh tranh khốc liệt tại các thành phố lớn. Thêm vào đó, cũng cần lưu ý đến việc nới lỏng tiêu chí cộng điểm sẽ có nguy cơ tạo nên các cuộc đua hồ sơ đẹp, làm gia tăng bất bình đẳng.
Nói về việc các tỉnh, thành được trao quyền chủ động về tiêu chí điểm khuyến khích, thầy Thiện nhấn mạnh, quy định này sẽ tạo sự chủ động trong việc lựa chọn các tiêu chuẩn phù hợp với mục tiêu phát triển nguồn nhân lực riêng, từ đó khuyến khích học sinh phát huy thế mạnh cá nhân.
Song, chính sách này cũng có thể dẫn tới các cuộc thi và phong trào được tăng lên, kéo theo cuộc đua thành tích của học sinh nếu không có các quy định rõ ràng.
“Ý nghĩa quan trọng nhất của mọi kỳ thi là phải phản ánh đúng thực chất năng lực của người học. Nếu thành tích được quy đổi thành điểm cộng có giá trị cạnh tranh cao, khi các địa phương mở rộng danh mục cộng điểm sang các môn học sinh giỏi, nghệ thuật, thể thao, phụ huynh và học sinh sẽ lao vào cuộc đua đầu tư, còn nhà trường thì đẩy mạnh tham gia.
Điều này vô hình trung tạo ra tác động trái ngược với định hướng tinh gọn các cuộc thi của Bộ, bởi khi đó, các phong trào và cuộc thi sẽ nhiều lên, khó kiểm soát, còn học sinh lại bước vào cuộc đua điểm cộng, gây áp lực không cần thiết”, thầy Thiện cho hay.
Vì vậy, theo vị hiệu trưởng, để triển khai hiệu quả, thì cần quan tâm đến việc kiểm soát chặt chẽ biên độ điểm cộng, nhưng đồng thời không làm mất quyền tự chủ của địa phương để vừa thúc đẩy tinh thần học thật, thi thật, tránh tạo thêm gánh nặng cho học sinh.
Làm thế nào để đảm đảm bảo công bằng trong cộng điểm khuyến khích vào lớp 10 và quyền tự chủ của địa phương?
Theo thầy Đỗ Thành Thiện, khi các cuộc thi phong trào để cộng điểm diễn ra nhiều hơn, bản thân học sinh và gia đình cần có sự tìm hiểu, nghiên cứu kỹ lưỡng để xác định đúng năng lực cốt lõi thay vì chạy theo phong trào dàn trải. Giá trị bền vững nhất của quá trình giáo dục phải xuất phát từ sự nỗ lực thực chất và năng lực thực tế của học sinh, chứ không nên phụ thuộc vào các điểm cộng ưu đãi bên ngoài hay tiềm lực tài chính.
Để đảm bảo hài hòa giữa quyền tự chủ của địa phương và tính công bằng trong kỳ thi tuyển sinh, thầy Thiện cho rằng, giải pháp then chốt nằm ở sự phối hợp đồng bộ và chặt chẽ của các cấp.
Trước hết, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần giữ vai trò kiến tạo thông qua quy định khung điểm cộng đối với các thành tích cụ thể và địa phương chọn theo trong khung đó. Tiếp theo đó, các tỉnh, thành phố khi được trao quyền tự chủ phải nêu cao trách nhiệm trong việc rà soát, sàng lọc, chỉ lựa chọn những kỳ thi mang lại giá trị chuyên môn thực sự và loại bỏ các cuộc thi thương mại kém minh bạch. Cuối cùng, các cơ sở giáo dục tại địa phương phải là nơi thực hiện công tác đánh giá một cách khách quan, minh bạch và thực chất nhất.
Còn theo thầy Đoàn Quốc Phú, các tỉnh, thành chỉ nên ghi nhận những kết quả học thuật, phong trào thực sự chất lượng, được tổ chức chính thống từ địa phương đến trung ương. Những chứng chỉ mang tính thương mại, cuộc thi trực tuyến có thu phí khó kiểm định hay các thành tích phụ thuộc nhiều vào điều kiện kinh tế gia đình nhất thiết phải được sàng lọc và hạn chế tối đa.
Trong khi đó, thầy Lương Cao Thắng nêu quan điểm, việc cộng điểm ưu tiên, khuyến khích đôi khi có thể tạo ra khoảng cách lớn giữa học sinh có điều kiện tham gia nhiều cuộc thi phong trào với học sinh chỉ tập trung học tập chính khóa. Đối với điểm khuyến khích, điều cần quan tâm là sự chênh lệch về cơ hội tạo ra thành tích.
Từ góc nhìn của một trường học tại miền núi, thầy Thắng cho rằng, mặc dù cùng có năng lực, nhưng học sinh lại gặp hạn chế trong các điều kiện về thiết bị, người hướng dẫn, kinh phí đi thi. Do đó, việc một học sinh không có giải thưởng ở các cuộc thi chưa phản ánh đúng trình độ hay năng lực thực sự, chưa đủ để kết luận một học sinh kém năng lực hơn mà thay vào đó kết quả tuyển sinh phải giữ vai trò chủ yếu.
Thầy Thắng cũng nhấn mạnh việc tăng cường hỗ trợ học sinh khó khăn tiếp cận các hoạt động, cuộc thi được cộng điểm, tránh để các em vừa ít cơ hội tham gia, vừa bất lợi khi xét tuyển.
Để không làm mất quyền tự chủ của địa phương, song vẫn đảm bảo công bằng trong cộng điểm khuyến khích vào lớp 10, thầy Thắng đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo nên quy định khung tiêu chí chung; địa phương công bố danh mục và mức cộng trước khi học sinh tham gia; chỉ tính một mức khuyến khích cao nhất, không cộng dồn và kiểm chứng đóng góp thực chất của từng học sinh.
Ngoài ra, sau mỗi kỳ tuyển sinh, cần đánh giá điểm cộng đã làm thay đổi kết quả trúng tuyển ra sao, học sinh được hưởng tập trung ở địa bàn nào để điều chỉnh. Mục tiêu là ghi nhận đúng năng lực, nỗ lực của học sinh, không để khả năng đầu tư của gia đình trở thành lợi thế tuyển sinh.
